Rusya, ABD Başkanı Donald Trump'ın ülkeye yönelik yeni yaptırımları askıya alma kararını Cumartesi günü 'tarihi' olarak selamladı. Karar, Ukrayna'da, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'nın en büyük çatışmasında Washington'ın Moskova'nın tarafını tuttuğu yönündeki endişeleri derinleştirdi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre Trump, Kongre'nin onayladığı ve Rusya'ya yönelik yeni yaptırımlar içeren yasayı uygulamama yetkisini kullanarak, ulusal güvenlik gerekçesiyle bazı hükümleri devre dışı bıraktı.
Kararın Arka Planı
Trump yönetimi, Cuma günü geç saatlerde yaptığı yazılı açıklamada, Kongre'nin her iki kanadından da geçen yaptırım paketinin belirli maddelerinin uygulanmasının ertelendiğini duyurdu. Açıklamada, bu adımın 'ulusal güvenlik çıkarları' doğrultusunda ve müttefiklerle istişare halinde alındığı belirtildi. Ancak karar, Kongre'deki her iki partiden de tepki çekti. Demokratlar, Trump'ın Rusya'ya karşı yumuşak bir çizgi izlediğini savunurken, bazı Cumhuriyetçi isimler de yaptırımların caydırıcılığının zayıfladığını dile getirdi.
Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, yaptığı açıklamada, 'Bu karar, Amerikan yönetiminin sağduyulu yaklaşımını gösteriyor. Yaptırımların kaldırılması yönünde atılan bu adımı tarihi olarak değerlendiriyoruz' ifadelerini kullandı. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise, 'Trump'ın bu kararı, ilişkilerin normalleşmesi yolunda önemli bir fırsat penceresi açıyor' dedi. Rus yetkililer, yaptırımların kaldırılmasının ardından iki ülke arasında ekonomik ve siyasi diyalogun yeniden başlayabileceği sinyalini verdi.
Kongre'nin onayladığı yaptırım paketi, Rusya'nın Kırım'ı ilhakı, Ukrayna'nın doğusundaki ayrılıkçıları desteklemesi ve 2016 ABD seçimlerine müdahale iddiaları gerekçesiyle hazırlanmıştı. Yasa, Rus savunma ve istihbarat sektörlerine yönelik ek kısıtlamalar getiriyor, ayrıca Rusya'ya önemli ekonomik yatırımlar yapan Avrupalı şirketlere de yaptırım uygulanmasına olanak tanıyordu. Trump'ın bu yasayı tam olarak uygulamaması, Avrupa başkentlerinde de rahatsızlık yarattı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna hükümeti, kararı endişeyle karşıladı. Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, 'ABD'nin yaptırımları askıya alması, Rusya'nın saldırganlığını ödüllendirmek anlamına gelir. Bu, Ukrayna'ya ve tüm Avrupa'nın güvenliğine zarar verir' dedi. Kiev yönetimi, Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakınlaşma çabalarını da dikkatle izliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, 'Hiçbir üçüncü ülkenin Ukrayna'nın kaderi hakkında bizim yerimize karar vermesine izin vermeyeceğiz' ifadelerini kullanmıştı.
Avrupa Birliği yetkilileri, yaptırımların askıya alınmasının transatlantik ilişkilerde yeni bir krize yol açabileceği uyarısında bulundu. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'Rusya'ya yönelik yaptırımlar, uluslararası hukukun ihlallerine karşı ortak bir tepkidir. Bu tepkinin zayıflatılması, Avrupa'nın güvenlik mimarisini sarsar' dedi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ise, ittifakın Rusya'ya karşı tutumunda bir değişiklik olmadığını vurguladı.
Trump'ın kararı, ABD iç siyasetinde de tartışma yarattı. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı Demokrat Gregory Meeks, 'Başkan Trump, Kongre'nin iradesini hiçe sayarak Rusya'ya karşı caydırıcılığı baltalıyor. Bu, ulusal güvenliğimizi tehlikeye atan bir adımdır' açıklamasını yaptı. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham ise, 'Yaptırımların kaldırılması için Rusya'nın somut adımlar atması gerekir. Henüz böyle bir adım yok' diyerek endişelerini dile getirdi.
Rusya'nın hamlesi, jeopolitik dengeler açısından da önemli. Yaptırımların hafifletilmesi, Rusya'nın ekonomik olarak rahatlamasını sağlayabilir ve Moskova'nın Suriye, Venezuela ve İran gibi bölgesel krizlerde daha cesur adımlar atmasına yol açabilir. Ayrıca, ABD'nin yaptırım rejimindeki bu tür bir gevşeme, Çin ve diğer aktörlerin de benzer beklentiler içine girmesine neden olabilir.
Uzmanlar, Trump'ın bu kararının arkasında, seçim vaatlerinden biri olan 'Rusya ile ilişkileri düzeltme' sözünü yerine getirme çabasının yattığını belirtiyor. Ancak, Kongre'nin yaptırımlar konusundaki kararlılığı ve Avrupa müttefiklerinin tepkisi, Trump'ın manevra alanını sınırlayabilir. Önümüzdeki günlerde, Beyaz Saray'ın yaptırımların hangi maddelerini askıya aldığına dair ayrıntılı bir açıklama yapması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Rusya'ya yönelik yaptırımları askıya alması, Türkiye'nin dış politika ve ekonomik dengeleri açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Rusya ile enerji, savunma ve ticaret alanlarında yakın ilişkilere sahip; yaptırımların hafiflemesi, Türk iş dünyası için Rusya pazarında yeni fırsatlar yaratabilir. Ancak, bu durum Batı ittifakı içinde Türkiye'nin konumunu zorlaştırabilir. NATO üyesi olarak Türkiye, ABD'nin Rusya'ya yönelik tutumundaki değişimi dengelemek durumunda. Ayrıca, Ukrayna krizinde arabuluculuk rolü üstlenen Türkiye, yaptırımların kaldırılmasının bölgesel istikrara etkisini yakından takip edecek. Türkiye, Rusya ile ilişkilerini sürdürürken, Batı ile eşgüdümü de korumaya çalışacak.
