Rusya Dışişleri Bakanlığı, Suriye ile işbirliğinin çok aktif bir şekilde geliştiğini ve Moskova'nın Şam yönetimiyle Suriye'deki askeri tesislerinin "olası bir yeniden yapılandırılmasını" görüştüğünü duyurdu. Çarşamba günü yapılan açıklamada, iki ülke arasındaki askeri ve teknik işbirliğinin tüm boyutlarıyla ele alındığı belirtilirken, bu kapsamda Rusya'nın Suriye'deki Hmeymim Hava Üssü ve Tartus Deniz Üssü'nün statüsünün de masada olduğu ifade edildi. Rus yetkililer, söz konusu görüşmelerin Suriye'nin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı çerçevesinde yürütüldüğünü vurguladı.
Rusya'nın Suriye'deki askeri varlığının arka planı
Rusya, Suriye iç savaşında 2015 yılında Beşşar Esed rejimine askeri müdahalede bulunmuş ve o tarihten bu yana Lazkiye'deki Hmeymim Hava Üssü ile Akdeniz'deki Tartus Deniz Üssü'nü stratejik bir şekilde kullanmaktadır. Hmeymim, Rus hava kuvvetlerinin Suriye'deki operasyonlarının merkezi konumundayken, Tartus, Rusya'nın Akdeniz'deki askeri varlığının en önemli lojistik dayanağıdır. 2017'de imzalanan bir anlaşmayla Rusya'ya bu tesisleri 49 yıllığına kullanma hakkı tanınmıştı. Ancak son dönemde Esed rejiminin statükoyu değiştirme çabaları ve uluslararası baskılar, Moskova'nın askeri yapılanmasını gözden geçirmesine neden oluyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın "reformatting" ifadesi, yalnızca mevcut üslerin yeniden düzenlenmesini değil, aynı zamanda yeni askeri tesislerin kurulması veya mevcutların kapatılması gibi seçenekleri de içerebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Rusya'nın Suriye'deki askeri tesislerini yeniden yapılandırma girişimi, sadece Suriye'deki güç dengesini değil, Doğu Akdeniz'deki jeopolitik denklemleri de etkileme potansiyeline sahiptir. Türkiye, İran, İsrail ve ABD gibi aktörlerin rekabet halinde olduğu bu bölgede, Rusya'nın adımları yakından izleniyor. ABD'nin Suriye'den kısmi çekilmesi ve İsrail'in İran destekli gruplara yönelik saldırıları, Rusya'ya sahada daha fazla manevra alanı sağlamış durumda. Ayrıca, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile ilişkileri gerilen Moskova, Suriye'deki varlığını sürdürerek Doğu Akdeniz'deki askeri gücünü korumak ve NATO'ya karşı caydırıcılığını artırmak istiyor. Bu bağlamda, Tartus ve Hmeymim üslerinin modernizasyonu veya genişletilmesi, Rus donanmasının Akdeniz'deki daimi varlığını güçlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya'nın Suriye'deki askeri tesislerini yeniden yapılandırması, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika hesaplamalarını doğrudan etkileyecek bir gelişmedir. Türkiye, Suriye'nin kuzeyinde PKK/YPG varlığına karşı mücadele ederken, Rusya'nın sahadaki pozisyonu Ankara ile Moskova arasındaki işbirliği veya rekabetin seyrini belirleyecektir. Hmeymim Üssü'nün Türkiye sınırına yakınlığı, hava sahası kullanımı ve İdlib'deki gözlem noktaları açısından kritiktir. Ayrıca, Rusya'nın Tartus'taki deniz üssünü güçlendirmesi, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve deniz yetki alanları üzerindeki Türk çıkarlarıyla doğrudan rekabet anlamına gelebilir. Bu nedenle, Ankara'nın Moskova ile Astana süreci ve diğer diplomatik kanallar aracılığıyla gelişmeleri yakından takip etmesi ve kendi kırmızı çizgilerini net bir şekilde belirlemesi gerekiyor.
