Rusya, Sırbistan havayollarına Kaliningrad bölgesine düzenli uçuş yapma hakkı tanıdı. Böylece Avrupa Birliği (AB) havayollarının Rus hava sahasına girişinin yasak olduğu bir dönemde, Moskova yönetimi eksklav bölgesine Sırbistan üzerinden bir hava köprüsü kurmuş oluyor. Karar, Rusya'nın Ukrayna işgali sonrası Batı yaptırımları nedeniyle izole edilen Kaliningrad'a ulaşım alternatifleri arayışının bir parçası.
Kararın Arka Planı ve Detaylar
Rusya Federal Hava Taşımacılığı Ajansı (Rosaviatsiya) tarafından onaylanan düzenleme ile Sırbistan'ın ulusal havayolu Air Serbia, Belgrad ile Kaliningrad arasında düzenli seferler düzenleyebilecek. İzin, iki ülke arasındaki mevcut hava hizmetleri anlaşması çerçevesinde verildi. Air Serbia'nın hangi sıklıkta uçuş yapacağı henüz netleşmedi ancak seferlerin önümüzdeki aylarda başlaması bekleniyor.
Kaliningrad, Litvanya ve Polonya arasında sıkışmış, Rusya anakarasıyla kara bağlantısı olmayan bir eksklav. Ukrayna savaşı öncesinde bölgeye Avrupa'nın çeşitli şehirlerinden doğrudan uçuşlar vardı. Ancak Şubat 2022'den itibaren AB, Rusya'ya yönelik yaptırımlar kapsamında Rus hava sahasını kullanmayı yasakladı; Rusya da karşılık olarak AB havayollarına hava sahasını kapattı. Bu durum Kaliningrad'ı Batı ile hava bağlantısından büyük ölçüde mahrum bıraktı. Bölgeye ulaşım şu anda büyük ölçüde Rusya anakarasından yapılan iç hat uçuşlarıyla veya Litvanya üzerinden demiryolu ile sağlanıyor. Ancak Litvanya'nın transit kısıtlamaları zaman zaman gerilim yaratıyor.
Sırbistan, Rusya'nın Ukrayna işgaline yönelik yaptırımlara katılmayan az sayıdaki Avrupa ülkesinden biri. Belgrad, hem AB ile üyelik müzakerelerini sürdürüyor hem de Moskova ile tarihi ve enerji bağlarını koruyor. Bu denge politikası, Sırbistan'a Rusya ile uçuş bağlantılarını sürdürme imkânı tanıyor. Air Serbia, halihazırda Moskova ve St. Petersburg'a düzenli seferler düzenliyor. Kaliningrad hattının eklenmesi, Sırbistan'ın Rusya'ya yönelik Batı yaptırımlarına katılmama tutumunun bir sonucu olarak görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Rusya'nın Batı yaptırımlarına karşı ulaşım izolasyonunu kırmak için müttefikleri üzerinden alternatif rotalar oluşturma stratejisinin bir örneği. Kaliningrad, Rusya'nın Baltık Denizi'ndeki askeri varlığının merkezi konumunda. Bölgeye sivil ulaşımın güvence altına alınması, Moskova için stratejik olduğu kadar sembolik bir önem taşıyor. Öte yandan, Sırbistan'ın bu adımı Batı başkentlerinde rahatsızlık yaratabilir. AB, Sırbistan'dan Rusya'ya yönelik yaptırımlara uyum bekliyor; ancak Belgrad şimdiye kadar bu yönde bir adım atmadı. Air Serbia'nın Kaliningrad uçuşları, AB'nin Sırbistan üzerindeki baskısını artırmasına yol açabilir. Ayrıca, bu tür uçuşların yaptırım delme amacıyla kullanılıp kullanılmadığı da tartışma konusu. Zira Rusya, Kaliningrad'a yönelik malzeme ve personel taşımacılığında sivil havacılığı sıklıkla kullanıyor. Batılı istihbarat kaynakları, bazı uçuşların askeri amaçlı olabileceğini öne sürüyor. Air Serbia, ticari bir havayolu olarak bu tür iddiaları reddediyor.
Rusya'nın Sırbistan'a tanıdığı bu hak, aynı zamanda Moskova'nın Balkanlar'daki etkisini pekiştirme çabası olarak yorumlanıyor. Sırbistan, Rus doğalgazına bağımlı ve Kosova meselesinde Rusya'nın desteğini alıyor. Karşılıklı bağımlılık, iki ülke arasındaki havacılık işbirliğini de güçlendiriyor. Bu gelişme, Avrupa'nın güneydoğusunda Rusya'nın yaptırımlara rağmen nüfuz alanını koruduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya ile havacılık ilişkilerini sürdüren ve Rus hava sahasını kullanmayan nadir ülkelerden. Ancak Türk havayolları da Batı yaptırımlarına dolaylı olarak tabi. Sırbistan'a tanınan bu hak, Türkiye'nin benzer bir adım atıp atmayacağı sorusunu gündeme getirebilir. Türkiye, Kaliningrad'a doğrudan uçuş düzenlemiyor; ancak Moskova üzerinden aktarmalı seferler mümkün. Bu gelişme, Türkiye'nin Rusya ile ekonomik ve turistik bağlarını koruma politikasını zorlaştırabilir. Ayrıca, Batı'nın Sırbistan'a yönelik tepkisi, Türkiye'nin denge politikası için de bir emsal teşkil edebilir. Türk dış politikası açısından, Rusya'nın izolasyonu kırma çabaları, Karadeniz ve Balkanlar'daki güç dengesini etkileyebilir. Türkiye, hem NATO üyesi hem de Rusya ile diyalog halinde, bu tür gelişmeleri yakından izlemeli.
