Rusya’nın Ukrayna’nın Karadeniz limanlarına yönelik son haftalarda yoğunlaştırdığı hava saldırıları, savaşın başından bu yana ayakta kalmayı başaran tahıl ihracat koridorunu ciddi biçimde tehdit ediyor. Geçtiğimiz hafta içinde Odesa ve Çornomorsk limanlarına düzenlenen insansız hava aracı ve füze saldırıları, en az dört ticari gemiye hasar verirken, birçok tahıl silosu ve depolama tesisini kullanılamaz hale getirdi. Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre mart ayının ilk yarısında günlük ortalama tahıl sevkiyatı, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 40 düşerek 120 bin tona geriledi. Bu gelişme, küresel buğday fiyatlarını iki hafta içinde ton başına 240 dolardan 280 doların üzerine çıkardı.
Karadeniz tahıl anlaşması sonrası yeni saldırı dalgası
Ukrayna, Temmuz 2023’te Rusya’nın Karadeniz Tahıl Girişimi’nden çekilmesinin ardından, kendi oluşturduğu ‘insani koridor’ ile limanlarından ihracata devam ediyordu. Ancak Rusya Savunma Bakanlığı, şubat sonundan itibaren ‘Ukrayna limanlarına silah sevkiyatını engelleme’ gerekçesiyle saldırıları artırdı. Moskova, tahıl taşıyan gemileri askeri hedef olarak gördüğünü açıklarken, Kiev bu iddiaları reddediyor. BM verilerine göre Ukrayna, savaş öncesi dönemde küresel buğday ihracatının yüzde 10’unu, ayçiçek yağı ihracatının ise yüzde 50’sini karşılıyordu. Şu anda bu oranlar yarı yarıya düşmüş durumda. Tarım piyasası analistleri, mevcut gidişatın özellikle Mısır, Libya, Pakistan gibi Ukrayna buğdayına bağımlı gelişmekte olan ülkelerde fiyat artışlarına neden olabileceği uyarısında bulunuyor.
Artan risk primleri ve sigorta krizi
Londra merkezli denizcilik sigortacıları, Ukrayna limanlarına giden gemiler için savaş riski primlerini iki katına çıkardı. Bir konteyner gemisinin tam yük için ödediği prim, bir ayda 50 bin dolardan 120 bin dolara yükseldi. Bu durum, birçok armatörün Ukrayna limanlarına yanaşmayı geçici olarak durdurmasına yol açtı. Ukrayna Tarım Politikası Bakanı Mykola Solsky, uluslararası topluma daha fazla hava savunma sistemi sağlanması çağrısında bulundu. ABD Dışişleri Bakanlığı, saldırıları kınarken, Rusya’nın gıdayı bir silah olarak kullandığını belirtti. Kremlin ise Ukrayna’nın altyapısını hedef alan saldırıların meşru olduğunu savunuyor. Bu çerçevede, küresel gıda fiyat endeksi mart ayında ocak ayına göre yüzde 5,2 artış gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz Tahıl Girişimi’nin en önemli arabulucularından biri olarak, bölgedeki istikrarsızlıktan doğrudan etkileniyor. Ankara, hem kendi gıda enflasyonunu kontrol altında tutmak hem de gelişmekte olan ülkelere yönelik buğday tedarikinde kilit rol oynamak için anlaşmanın yeniden canlandırılmasını istiyor. Ancak Rusya’nın yeni askeri doktrini ve limanlara yönelik saldırılar, Türkiye’nin müzakere alanını daraltıyor. Eğer ihracat akışı tamamen durursa, Türkiye’nin un ve makarna sektöründe maliyet artışı yaşanabilir. Ayrıca Ankara’nın Karadeniz’deki deniz güvenliği politikası, bu saldırılar nedeniyle yeniden şekillenmek zorunda kalabilir.
