Rusya, Ukrayna'ya yönelik askeri müdahalesinin ikinci yılında stratejik odağını Karadeniz ve buradaki ticaret yollarına çevirdi. Moskova yönetimi, Ukrayna'nın savaş ekonomisini ayakta tutan en önemli gelir kaynaklarından biri olan Karadeniz üzerinden gerçekleşen ihracatı hedef alıyor. Özellikle Odessa ve Çornomorsk gibi derin su limanlarına yönelik tehditler ve abluka girişimleri, Kiev'in döviz gelirlerini ve lojistik kapasitesini ciddi biçimde zorluyor. Uzmanlara göre, Rus donanmasının Karadeniz'deki varlığı ve mayın tehdidi, Ukrayna'nın tarım ve metal ürünleri gibi temel ihracat kalemlerinde büyük kayıplara yol açabilir. Bu durum, küresel gıda fiyatlarında yeniden dalgalanmalara neden olurken, Türkiye'nin arabuluculuk girişimlerini de test ediyor.
Stratejinin Arka Planı: Karadeniz'in Ekonomik ve Askeri Önemi
Rusya'nın Karadeniz'e yönelmesi, savaşın ilk aylarında başarısız olan hızlı ilerleme stratejisinin ardından geldi. Moskova, Ukrayna'nın batıdan aldığı askeri yardımın yanı sıra ekonomik dayanıklılığını da kırmak için alternatif yollar arıyor. Karadeniz, Ukrayna'nın dış ticaretinin yaklaşık %70'ini oluşturuyor. Tahıl, ayçiçek yağı, demir cevheri ve çelik gibi ürünler, Ukrayna'nın ihracat gelirlerinin büyük kısmını sağlıyor. Rusya, bu ticaret akışını keserek Kiev'i ekonomik olarak çökertmeyi hedefliyor.
Moskova, şubat ayından bu yana Karadeniz'deki askeri varlığını artırdı. Savaş gemileri, denizaltılar ve karadan karaya füze sistemleri, Ukrayna limanlarına yönelik saldırılarda kullanılıyor. Ayrıca, Rusya'nın Ukrayna kıyılarına döşediği mayınlar, sivil gemiler için büyük bir tehlike oluşturuyor. Bu mayınlar, uluslararası sularda da tespit edildi ve Romanya, Bulgaristan gibi komşu ülkelerin deniz ticaretini de tehdit ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tahıl Koridoru Anlaşması ve Sonrası
Temmuz 2022'de Türkiye ve Birleşmiş Milletler'in arabuluculuğunda imzalanan Tahıl Koridoru Anlaşması, Ukrayna'nın Karadeniz üzerinden tahıl ihracatını sürdürmesine olanak tanımıştı. Ancak Rusya, anlaşmanın kendisine yönelik yaptırımların hafifletilmesi konusunda yetersiz kaldığını belirterek temmuz 2023'te anlaşmadan çekildi. Moskova, tarım ürünleri ve gübre ihracatındaki engellerin kaldırılmadığını savundu. Anlaşmanın sona ermesiyle birlikte Ukrayna, alternatif bir deniz koridoru oluşturmaya çalıştı ancak bu girişimler sınırlı kaldı.
Rusya'nın Karadeniz'deki baskısı, küresel gıda güvenliğini yeniden tehlikeye attı. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), tahıl fiyatlarının son aylarda %15 arttığını bildirdi. En çok etkilenen bölgeler arasında Afrika ve Orta Doğu ülkeleri yer alıyor. Ayrıca, Rusya'nın Karadeniz'deki askeri faaliyetleri NATO'nun da dikkatini çekti. İttifak, Romanya ve Bulgaristan kıyılarında devriye gezmeye başladı ve hava savunma sistemlerini güçlendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya'nın Karadeniz'deki yeni stratejisi, Türkiye için kritik bir sınav niteliği taşıyor. Ankara, Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında boğazların kontrolünü elinde bulunduruyor ve savaş gemilerinin geçişini sınırlayabiliyor. Ancak Rusya'nın Ukrayna limanlarına yönelik ablukası, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü ve Karadeniz'deki denge politikasını zorluyor. Türkiye, hem Rusya ile hem Ukrayna ile ticari ilişkilerini sürdürmeye çalışırken, Tahıl Koridoru'nun yeniden canlandırılması için yoğun diplomatik çaba harcıyor. Öte yandan, mayın tehdidi ve artan askeri faaliyetler, Türk ticaret gemilerinin güvenliğini tehlikeye atıyor. Türkiye'nin Karadeniz'deki enerji ve ticaret çıkarları, Moskova'nın bu hamlelerinden doğrudan etkilenebilir. Bu nedenle, Ankara'nın hem ittifak içinde hem de bölgesel aktörlerle koordinasyonu giderek daha önemli hale geliyor.
