Rusya hükümeti, Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik yoğunlaşan saldırılarının ardından iç piyasada oluşan yakıt kıtlığı ve fiyat artışlarıyla mücadele etmek amacıyla 1 Mart itibarıyla dizel ihracatını geçici olarak yasakladı. Karar, Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak tarafından duyuruldu ve yasağın altı ay süreyle geçerli olacağı belirtildi. Ukrayna insansız hava araçları ve füzelerle Rusya'nın en büyük rafinerilerini hedef alırken, ülke genelinde benzin istasyonlarında saatler süren kuyruklar oluştu ve bazı bölgelerde akaryakıt bulunamaz hale geldi. Savaşın 1.597. gününde yaşanan bu gelişme, Moskova'nın cephe gerisindeki ekonomik kırılganlığını gözler önüne seriyor.
Yakıt krizinin arka planı: Ukrayna'nın rafineri saldırıları ve Rusya'nın tepkisi
Ukrayna ordusu, Şubat ayı boyunca Rusya'nın enerji tesislerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Özellikle Krasnodar Bölgesi'ndeki Tuapse rafinerisi, Ryazan'daki Rosneft tesisleri ve Leningrad Bölgesi'ndeki Kirishi rafinerisi ağır hasar aldı. Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı yaptığı açıklamada, bu saldırıların Rusya'nın askeri lojistiğini aksatmayı ve savaş ekonomisini baltalamayı hedeflediğini belirtti. Rusya Enerji Bakanlığı'na göre, saldırılar sonucu günlük petrol işleme kapasitesi yaklaşık 900 bin varil azaldı. Bu düşüş, Rusya'nın iç talebi karşılamasını zorlaştırırken, ihracata ayrılan miktarın da kısılmasına yol açtı.
Rus hükümeti, krizi kontrol altına almak için ihracat yasağının yanı sıra benzin fiyatlarına tavan fiyat uygulaması getirdi ve bağımsız benzin istasyonlarına ek tedarik zorunluluğu koydu. Ancak başkent Moskova ve St. Petersburg gibi büyük şehirlerde akaryakıt istasyonlarında oluşan uzun kuyruklar devam ediyor. Sürücüler, bazı istasyonlarda benzin alabilmek için 3-4 saat beklemek zorunda kaldıklarını ifade ediyor. Rusya Başsavcılığı, fiyat spekülasyonu yaptığı gerekçesiyle bazı akaryakıt şirketleri hakkında soruşturma başlattı.
Küresel enerji piyasalarına etkisi ve bölgesel boyut
Rusya'nın dizel ihracatını durdurması, küresel enerji piyasalarında tedirginliğe yol açtı. Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre, Rusya geçen yıl günde ortalama 750 bin varil dizel ihraç etti ve bu miktarın büyük kısmı Avrupa ve Türkiye'ye gidiyor. Avrupa Birliği'nin Rusya'dan deniz yoluyla petrol ürünü ithalatını yasaklamasına rağmen, bazı ülkeler alternatif tedarik bulmakta zorlanıyor. Uzmanlar, yasağın özellikle Türkiye, Çin ve Hindistan gibi Rus dizeline bağımlı ülkeleri etkileyeceğini belirtiyor.
Rusya'nın bu adımı, aynı zamanda küresel enerji fiyatlarında oynaklığı artırabilir. Brent petrol fiyatları, haberin ardından varil başına 82 doların üzerine çıktı. Analistler, Rusya'nın ihracat yasağının birkaç ay daha sürmesi halinde, dizel fiyatlarının küresel ölçekte yüzde 10-15 artabileceğini öngörüyor. Bu durum, enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için yeni bir risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya'nın en büyük dizel alıcılarından biri konumunda. 2024 yılında Türkiye'ye yapılan Rus dizel ihracatı günde yaklaşık 200 bin varile ulaştı. İhracat yasağı, Türkiye'nin akaryakıt tedarikinde kısa vadede sıkıntı yaratabilir ve iç piyasada fiyat artışlarına neden olabilir. Ancak Türkiye'nin Irak ve Suudi Arabistan gibi alternatif tedarikçilerle ilişkileri, bu etkiyi sınırlayabilir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) stok yönetimi ve ithalat çeşitlendirmesi konusunda alacağı önlemler kritik önem taşıyor. Ayrıca, Ukrayna-Rusya savaşının enerji boyutunun Türkiye'yi doğrudan etkilediği bu dönemde, Ankara'nın arabuluculuk rolü daha da önem kazanıyor.
