Ukrayna'nın önde gelen yayınevlerinden Vivat, Rusya'nın Harkiv kentindeki matbaa tesisine düzenlediği füze saldırısında 8 milyon kitabın kül olduğunu açıkladı. Saldırı, yayıncılık sektörünün kalbi olarak görülen tesiste büyük bir yıkıma yol açtı. Ukrayna hükümeti, bu saldırının Rusya'nın Ukrayna kültürünü yok etme politikasının bir parçası olduğunu belirterek, Moskova'yı kültürel soykırımla suçladı. Vivat Yayınevi'nin kurucusu ve genel müdürü Yulia Orlova, saldırıda 50'den fazla çalışanın yaralandığını, tesisin tamamen kullanılamaz hale geldiğini ve 8 milyon kitabın yanı sıra 20 binden fazla baskı kalıbının da yok olduğunu duyurdu.
Gelişmenin arka planı
Saldırı, 23 Mayıs 2024 tarihinde Rus güçlerinin Harkiv'e yönelik yoğun füze bombardımanı sırasında gerçekleşti. Vivat'ın matbaa tesisi, şehrin en büyük baskı merkezlerinden biriydi ve ülke genelindeki kitap üretiminin önemli bir bölümünü karşılıyordu. Yayınevi, Ukrayna edebiyatının yanı sıra dünya klasiklerinin Ukraynaca çevirilerini de basıyordu. Saldırıda, aralarında çocuk kitapları, ders kitapları ve edebi eserlerin de bulunduğu milyonlarca kitap yok oldu. Olay, Ukrayna'nın kültürel mirasına yönelik en büyük saldırılardan biri olarak değerlendiriliyor.
Bu, Rusya'nın Ukrayna'daki yayıncılık merkezlerine ilk saldırısı değil. 2023 yılında da Harkiv'deki bir başka büyük matbaa tesisi olan Faktor-Druk, Rus füzeleri tarafından hedef alınmış ve binlerce kitap kül olmuştu. Ukrayna Kültür Bakanlığı, Rusya'nın bu saldırılarla Ukrayna'nın entelektüel birikimini yok etmeyi amaçladığını, bunun bir kültürel soykırım olduğunu vurguluyor. Vivat'ın yanı sıra diğer yayınevleri de Rus saldırılarında zarar gördü; bu durum Ukrayna'nın yayıncılık sektörünü derinden etkiledi.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu saldırı, savaşın yalnızca askeri hedeflere değil, sivil altyapı ve kültürel mirasa da yönelik olduğunu bir kez daha gösteriyor. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), savaşın başından bu yana Ukrayna'da 300'den fazla kültürel sit alanının zarar gördüğünü doğruladı. Kitap üretim merkezlerinin hedef alınması, Rusya'nın Ukrayna'nın kimliğini ve hafızasını silme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Uluslararası Yayıncılar Birliği (IPA) ve Avrupa Yayıncılar Federasyonu (FEP), saldırıyı kınayarak Rusya'yı uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı ve Ukraynalı yayıncılara dayanışma mesajı gönderdi.
Bu olay, savaşın Ukrayna ekonomisi ve toplumu üzerindeki yıkıcı etkisinin bir başka boyutunu ortaya koyuyor. Kitap sektörü, savaş nedeniyle zaten büyük zorluklarla karşı karşıyaydı; kâğıt fiyatlarındaki artış, lojistik sorunlar ve enerji kesintileri üretimi olumsuz etkiliyordu. Bu saldırı, sektörü daha da derin bir krize sürükledi. Ancak Ukraynalı yayıncılar, dayanıklılıklarını koruyarak üretimi yeniden başlatmanın yollarını arıyor. Vivat, uluslararası bağış kampanyaları başlatırken, dünya genelindeki yayınevleri de Ukraynalı meslektaşlarına destek olmak için harekete geçti. Bu dayanışma, kültürel mirasın korunması ve Ukrayna'nın sesinin duyurulması açısından büyük önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya'nın Ukrayna'daki kültürel hedeflere yönelik saldırıları, Türkiye'nin Karadeniz bölgesindeki istikrar ve güvenlik endişelerini artırıyor. Türkiye, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklemekle birlikte, savaşın bölgeye yayılma riskine karşı dikkatli bir denge politikası izliyor. Bu tür saldırılar, savaşın sivil unsurlara yönelik yıkıcı etkisini gözler önüne sererken, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarının önemini de vurguluyor. Ankara, kültürel mirasın korunması konusunda uluslararası toplumu harekete geçirmek adına girişimlerde bulunabilir. Bu olay, savaşın insani boyutunun daha fazla öne çıkmasına ve Türkiye'nin bölgesel istikrar çabalarının güçlenmesine zemin hazırlayabilir.
