KİEV, 18 Haziran – Ukraynalı yetkililer ve sektör temsilcileri, Rusya'nın Ukrayna'nın Karadeniz'deki limanlarına ve bu limanlara yanaşan gemilere yönelik saldırılarını artırmasının, aylık tahıl sevkiyatını üçte bir oranında azaltabileceğini ve terminal operatörlerinin tek başlarına karşılayamayacakları kayıplarla karşı karşıya kaldıklarını bildirdi. Ukrayna, dünyanın önde gelen tahıl üreticilerinden biri olarak küresel gıda güvenliğinde kritik bir rol oynarken, savaşın başladığı 2022 yılından bu yana ihracat altyapısı sürekli tehdit altında. Rusya'nın son haftalarda yoğunlaştırdığı saldırılar, özellikle Odessa ve Çornomorsk limanlarını hedef alırken, bu durum sigorta primlerinin fırlamasına tüccarların alternatif rotalara yönelmesine ve ihracatın ciddi şekilde daralmasına yol açıyor.
Saldırıların arka planı ve etkileri
Ukrayna Deniz Yetkilileri Birliği'nden bir sözcü yaptığı açıklamada, "Rus saldırıları sadece liman altyapısına değil, aynı zamanda tahıl yüklü gemilere de yöneliyor. Son iki ayda beş ticari gemi vuruldu ve bu durum, gemilerin Ukrayna limanlarına yanaşma isteğini ciddi şekilde azalttı" dedi. Sözcü, saldırıların aylık tahıl ihracatını 6 milyon tondan 4 milyon tona düşürebileceğini belirtti.
Terminal operatörleri, yaşadıkları kayıpların telafisi için uluslararası sigorta şirketlerinin daha fazla destek sağlaması gerektiğini savunuyor. Ukrayna Liman İşletmeleri Derneği Başkanı Andriy Stasyuk, "Terminallerimiz her saldırıda milyonlarca dolar kaybediyor. Savaş riski sigortaları yetersiz kalıyor ve biz bu yükü taşıyamıyoruz. Hükümetin ve uluslararası toplumun daha fazla koruma sağlaması şart" diye konuştu.
Ukrayna, savaş öncesinde yılda yaklaşık 60 milyon ton tahıl ihraç ederken, bu miktar savaşın ilk yılında 38 milyon tona, geçen yıl ise 56 milyon tona yükseldi. Ancak Rusya'nın Karadeniz Tahıl Koridoru anlaşmasından çekilmesinin ardından alternatif bir güzergah olarak oluşturulan geçici koridorun da giderek daha riskli hale geldiği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Ukrayna'nın tahıl ihracatındaki bu düşüş, küresel gıda fiyatları üzerinde doğrudan bir baskı oluşturuyor. Mısır, Libya, Lübnan ve Pakistan gibi Ukrayna tahılına bağımlı ülkeler, bu kesintiden en çok etkilenecek ülkeler arasında. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı, Ukrayna'nın tahıl tedarikindeki düşüşün özellikle Doğu Afrika ve Orta Doğu'daki gıda krizlerini derinleştirebileceği uyarısında bulundu.
Rusya'nın Kasım 2023'te geçici tahıl koridorunun güvenliğini tehdit eden açıklamaları, Ukrayna'yı karayolu ve demiryolu alternatiflerini kullanmaya itti. Ancak bu yöntemler, deniz yolu taşımacılığına kıyasla çok daha pahalı ve kapasite sınırlı. Ukrayna Demiryolları, aylık maksimum 2,5 milyon ton tahılı demiryoluyla taşıyabilirken, bu miktar liman kapasitesinin yarısını bile karşılamıyor.
Batılı güçler, Karadeniz'deki deniz güvenliğini artırmak için devriyeleri yoğunlaştırsa da, Ukrayna'nın hava savunması ve mayın temizleme çalışmaları yetersiz kalıyor. Analistler, Rusya'nın tahıl altyapısını hedef alarak Ukrayna ekonomisini zayıflatmayı ve küresel gıda krizini kullanarak siyasi baskı oluşturmayı amaçladığına dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz Tahıl Koridoru anlaşmasının arabuluculuğunu üstlenirken ve alternatif güzergahların güvenliğinde kilit rol oynarken, Rusya'nın saldırıları Ankara'nın bu konudaki inisiyatifini zora sokuyor. Türkiye'nin Karadeniz'deki ticari filosu ve Boğazlar üzerindeki kontrolü, Ukrayna tahılının uluslararası pazarlara ulaşmasında kritik önemde. Saldırıların artması, Türk nakliyecilerini yüksek sigorta maliyetleri ve güvenlik riskleriyle karşı karşıya bırakırken, tahıl fiyatlarındaki olası artış Türkiye'nin gıda enflasyonuyla mücadelesini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Rusya'ya uygulanan yaptırımların delinmesi iddialarının yoğunlaştığı bir dönemde, Karadeniz'deki gerginlik Ankara'nın dengeli dış politikasını test ediyor. Türkiye, hem Ukrayna'nın egemenliğini destekleme hem de Rusya ile ekonomik işbirliğini sürdürme arasında hassas bir denge kurmak zorunda.
