Avrupa donanmalarının artan denetimleri, yaptırım altındaki Rus petrolünü taşıyan sözde “gölge tanker” filosunu Manş Denizi’nden çekilmeye zorladı. Bu gemiler artık Birleşik Krallık’ın kuzeyinden dolaşan daha uzun ve maliyetli Kuzey Atlantik rotalarını tercih ediyor. Uzmanlar, bu rotanın navlun maliyetlerini en az yüzde 30 artırdığını ancak yaptırımlardan kaçış için gerekli olduğunu belirtiyor. Avrupa Birliği ve İngiltere’nin ortak yürüttüğü operasyonlarda geçen yıl 15’ten fazla gemi durdurulurken, Rusya’nın alternatif güzergâh arayışı petrol fiyatlarında kısa vadeli oynaklığa yol açtı.
Denetimler nasıl sıkılaştı?
2022’den bu yana uygulanan petrol yaptırımları, Rusya’nın ham petrol ihracatında fiyat tavanı mekanizmasını delmek için eski ve sigortasız tankerlerden oluşan bir “gölge filo” kurmasına neden olmuştu. Bu gemiler, genellikle Belize, Palau gibi ülkelerin bayraklarını taşıyor ve Rus sigorta şirketlerinden teminat alıyor. Ancak 2023 sonundan itibaren İngiltere, Fransa ve Danimarka donanmaları, Manş Denizi ve Danimarka Boğazı’nda düzenli denetimlere başladı. Uluslararası Denizcilik Örgütü verilerine göre, 2024’ün ilk çeyreğinde bu rotayı kullanan gölge tanker sayısı bir önceki döneme göre yüzde 40 azaldı. Gemiler, rotalarını İrlanda’nın batısından geçerek Kuzey Atlantik’e açılan bir güzergâha kaydırdı. Bu durum, hem seyahat süresini 7-10 gün uzatıyor hem de yakıt maliyetlerini artırıyor.
Küresel enerji piyasalarına etkisi
Rusya’nın alternatif rotaları, küresel petrol ticaretinde yeni bir lojistik sınav yaratıyor. Uzun rotalar nedeniyle tanker arzı daralırken, spot navlun ücretleri yükseldi. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, Rus petrolünün varil başına taşıma maliyeti 15-20 dolara ulaştı. Bu artış, Rusya’nın petrol gelirlerini sınırlasa da, Hindistan ve Çin gibi alıcılar daha yüksek fiyat ödemeye razı oluyor. Öte yandan, Avrupa’nın denetimleri Rus petrolünün Avrupa limanlarına girişini tamamen engelleyemiyor; gemiler uluslararası sularda transfer yaparak yaptırımları aşmaya devam ediyor. Uzmanlar, bu kovalamacanın önümüzdeki aylarda daha da sertleşeceğini ve yeni yaptırım paketlerinin gündeme gelebileceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rus gölge tankerlerinin yön değiştirmesi, Türkiye’nin deniz ticaret rotalarını doğrudan etkilemese de, küresel petrol fiyatları üzerinden dolaylı yansımaları olacaktır. Türkiye, enerji ithalatında Rusya’ya bağımlı bir ülke olarak, navlun maliyetlerindeki artışın petrol ve doğalgaz fiyatlarına yansımasıyla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca, Türk boğazlarından geçen gölge tanker trafiğinin artması, çevresel riskleri ve denetim ihtiyacını gündeme getirebilir. Ankara’nın, yaptırım rejimleri ile enerji tedarik güvenliği arasında denge kurması gerekecektir.
