ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Özbekistan'ın başkenti Semerkant'ta düzenlediği basın toplantısında, Ukrayna ve Rusya'nın aralarındaki savaşı sona erdirmeye odaklanmaları gerektiğini belirtti. Reuters muhabiri Gram Slattery'nin aktardığına göre Rubio, 19 Ekim Pazartesi günü gerçekleştirdiği ziyaret sırasında gazetecilerin sorularını yanıtladı. ABD'nin üst düzey diplomatı, savaşın sona ermesi için taraflara çağrıda bulunurken, olası bir ABD-Rusya liderler zirvesine ilişkin bir soruya da yanıt verdi.
Rubio'nun açıklamalarının arka planı
Marco Rubio'nun Özbekistan ziyareti, ABD'nin Orta Asya'daki diplomatik angajmanının bir parçası olarak dikkat çekiyor. Bölge, Rusya ve Çin'in etkisi altında olmakla birlikte, ABD'nin de enerji, güvenlik ve ticaret alanlarında işbirliğini geliştirmeye çalıştığı bir coğrafya. Rubio'nun burada Ukrayna savaşına değinmesi, savaşın küresel etkilerinin Orta Asya'ya kadar uzandığını gösteriyor.
ABD Dışişleri Bakanı'nın "Ukrayna ve Rusya savaşı bitirmeye odaklanmalı" ifadesi, Washington'un Kiev'e askeri desteğini sürdürürken bir yandan da diplomatik çözüm çağrısını yinelediği şeklinde yorumlanabilir. Ancak Rubio'nun konuşmasının devamında ne söylediği, özetin kesilmesi nedeniyle net değil. Yine de bu açıklama, ABD'nin savaşın tırmandırılmasından ziyade müzakere masasına dönülmesini istediğine işaret ediyor.
Öte yandan, Rubio'ya yöneltilen "olası bir ABD-Rusya zirvesi" sorusu, Washington ile Moskova arasında üst düzey bir görüşme ihtimalinin gündemde olduğunu gösteriyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın göreve gelmesinden bu yana Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelme konusundaki istekliliği biliniyor. Ancak böyle bir zirvenin zamanlaması ve koşulları henüz belirsizliğini koruyor.
Savaşın bölgesel ve küresel boyutu
Ukrayna savaşı, Şubat 2022'de Rusya'nın geniş çaplı işgaliyle başladı ve binlerce sivilin ölümüne, milyonlarca insanın yerinden edilmesine yol açtı. Batılı ülkeler, Kiev'e silah ve mali yardım sağlarken, Rusya'ya yönelik yaptırımlar uyguladı. Savaş, küresel gıda ve enerji fiyatlarını da olumsuz etkiledi.
ABD'nin tutumu, savaşın gidişatında belirleyici bir rol oynuyor. Trump yönetimi, selefi Joe Biden'dan farklı olarak, Ukrayna'ya verilen desteğin koşullarını gözden geçirebileceği sinyalini vermişti. Rubio'nun son açıklamaları, bu gözden geçirme sürecinin bir parçası olarak görülebilir. Ancak ABD'nin somut adımları henüz netleşmiş değil.
Rusya tarafı ise, müzakere çağrılarına temkinli yaklaşıyor. Kremlin, daha önce yaptığı açıklamalarda, ancak kendi koşullarının yerine getirilmesi halinde görüşmelere hazır olduğunu belirtmişti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise, toprak bütünlüğünden taviz vermeyeceklerini vurguluyor.
Bu bağlamda Rubio'nun "savaşı bitirme" vurgusu, taraflar arasındaki derin anlaşmazlıkları aşmak için yeterli mi, bunu zaman gösterecek. Ancak ABD'nin üst düzey bir diplomatının bu yönde açıklama yapması, diplomatik kanalların canlı olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna savaşında denge politikası izleyerek hem Kiev'e insansız hava araçları satmış hem de Rusya ile enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürmüştür. Rubio'nun açıklamaları, ABD'nin savaşı sona erdirme yönünde artan baskısını yansıtıyor. Türkiye için bu durum, Karadeniz'deki güvenlik dengesi ve Montrö Boşanazlar Sözleşmesi kapsamındaki rolü açısından önemli. Ayrıca olası bir ABD-Rusya zirvesi, Türkiye'nin arabuluculuk girişimlerini gölgeleyebilir veya tamamlayabilir. Ankara, tahıl koridoru anlaşması gibi somut başarılarla savaşın etkilerini hafifletmeye çalışırken, ABD'nin pozisyonu müttefiklik ilişkileri çerçevesinde yakından takip ediliyor.
