ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, insan hakları ihlalleri gerekçesiyle bir süredir bekletilen 320 milyon dolarlık askeri yardımı Mısır'a serbest bırakma kararı imzaladı. Karar, Washington'un Orta Doğu'daki kilit müttefikiyle ilişkilerinde insan hakları dosyasının tamamen kapanmadığını, ancak stratejik ortaklığın öncelikli olduğunu ortaya koyuyor.
Yardımın Arka Planı ve İnsan Hakları Şartı
Söz konusu yardım, ABD Kongresi tarafından 2020 yılında kabul edilen ve Mısır'a yapılan askeri yardımların bir kısmının insan hakları koşullarına bağlanmasını öngören düzenleme kapsamında dondurulmuştu. Düzenleme, Mısır'ın siyasi tutuklulara yönelik uygulamaları, ifade özgürlüğü kısıtlamaları ve yargı bağımsızlığı gibi alanlarda ilerleme kaydetmemesi durumunda yardımın kesilmesini öngörüyordu. Ancak ABD yönetimi, ulusal güvenlik çıkarları doğrultusunda bu şartı esnetme yetkisine sahip. Rubio'nun imzaladığı feragatname (waiver), tam da bu yetkiye dayanıyor.
Mısır, ABD'nin Orta Doğu'daki en büyük askeri yardım alıcılarından biri. Yıllık 1,3 milyar dolarlık askeri finansmanın büyük bölümü, 1979 Camp David Anlaşması'ndan bu yana düzenli olarak sağlanıyor. Ancak son yıllarda Kongre'deki bazı isimler, Mısır'ın insan hakları sicilini gerekçe göstererek yardımların tamamının veya bir kısmının kesilmesi çağrısı yapıyordu. 320 milyon dolarlık dilim, bu tartışmaların odağındaydı.
Rubio'nun Gerekçesi ve Bölgesel Dengeler
Rubio'nun kararı, ABD'nin Mısır ile yürüttüğü kapsamlı ikili görüşmelerde insan hakları konusunun bir müzakere başlığı olarak kalacağı mesajını içeriyor. Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Washington'un Mısır'ın insan hakları siciline ilişkin endişeleri devam ediyor ve bu konu ikili ilişkilerin tamamında ele alınmaya devam edecek" denildi. Bu ifade, yardımın serbest bırakılmasının insan hakları konusunda bir geri adım olarak yorumlanmaması gerektiğine işaret ediyor.
Mısır, ABD için stratejik açıdan kritik bir konumda. Süveyş Kanalı, Doğu Akdeniz güvenliği, Libya ve Sudan'daki istikrarsızlık, Gazze'deki insani kriz ve İsrail ile Hamas arasındaki arabuluculuk süreçlerinde Mısır'ın rolü tartışılmaz. Ayrıca Kahire, Rusya ve Çin ile artan ilişkileriyle Batı'nın bölgedeki etkisini dengelemeye çalışıyor. ABD yönetimi, Mısır'ı tamamen kaybetmek yerine insan hakları konusunda diyalog kanallarını açık tutmayı tercih ediyor.
Öte yandan, insan hakları örgütleri kararı eleştirdi. Human Rights Watch ve Amnesty International gibi kuruluşlar, Mısır'da binlerce siyasi tutuklunun bulunduğunu ve işkence iddialarının sürdüğünü hatırlatarak, ABD'nin bu adımının Kahire'ye yanlış bir mesaj göndereceğini savunuyor. Bazı Kongre üyeleri de karara tepki göstererek, insan hakları koşullarının sulandırılmaması gerektiğini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin Mısır'a yönelik askeri yardımı, sadece ikili ilişkilerle sınırlı değil. Bu yardım, Mısır ordusunun modernizasyonunu ve bölgesel güç dengesini doğrudan etkiliyor. Mısır, son yıllarda Fransa'dan Rafale savaş uçakları, Almanya'dan denizaltılar ve Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri satın alarak askeri kaynaklarını çeşitlendirdi. ABD yardımı, Kahire'nin Batı ile bağlarını korumasında kilit bir araç olarak görülüyor. Yardımın kesilmesi, Mısır'ı alternatif tedarikçilere yöneltebilir ve ABD'nin bölgedeki etkisini zayıflatabilirdi.
Ayrıca, Gazze'deki savaş ve Kızıldeniz'deki Husi saldırıları, Mısır'ın güvenlik iş birliğini ABD için daha da önemli hale getirdi. Kahire, Gazze'ye insani yardım koridorlarının açılmasında ve ateşkes müzakerelerinde arabuluculuk yapıyor. ABD, bu süreçlerde Mısır'ın iş birliğine ihtiyaç duyuyor. Dolayısıyla Rubio'nun kararı, sadece insan hakları değil, aynı zamanda acil bölgesel güvenlik ihtiyaçlarıyla da şekillenmiş durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Mısır'a askeri yardımı serbest bırakması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki dengeleri açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Mısır, Türkiye ile son yıllarda normalleşme süreci yürütüyor; ancak iki ülke Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları, Libya ve Müslüman Kardeşler konularında farklı düşünüyor. ABD'nin Mısır ordusunu güçlendirmesi, Kahire'nin bölgesel iddialarını destekleyebilir ve Türkiye'nin Akdeniz'deki enerji ve güvenlik politikalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Öte yandan, Türkiye de benzer şekilde ABD ile F-16 modernizasyonu ve savunma iş birliği konularında görüşmeler yürütüyor. Washington'un Mısır'a gösterdiği esneklik, Türkiye'ye yönelik insan hakları ve demokrasi koşullarında da benzer bir yaklaşım sergilenip sergilenmeyeceği sorusunu gündeme getirebilir. Bu karar, ABD'nin stratejik çıkarlarının insan hakları endişelerinin önüne geçtiğini gösteriyor; Türkiye için bu, bölgesel müttefiklik ilişkilerinde pragmatizmin öne çıktığı bir döneme işaret ediyor.
