ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın en üst dini lideri Ali Hamenei’nin hayatta olduğunu ve aracılar üzerinden giderek daha fazla temas kurduğunu, ancak savaşın başında yaralanmasının ardından kamuoyu önüne çıkmadığını bildirdi. Rubio, Salı günü yaptığı açıklamada, Hamenei’nin “bir düzeyde giderek daha fazla angaje olduğunu” söylerken, neden ortaya çıkmadığına dair kesin bir bilgi vermedi. Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre, bu açıklama, İran liderliğindeki olası bir güç boşluğuna dair spekülasyonların yoğunlaştığı bir dönemde geldi. Hamenei’nin oğlu olarak bilinen ve aynı soyadı taşıyan Mucteba Hamenei’nin de yeni bir dini lider adayı olarak öne çıktığı belirtiliyor. Rubio’nun “Mojtaba Khamenei” ifadesi, muhtemelen bir tercüme hatasından kaynaklanırken, asıl hedefin Ali Hamenei olduğu anlaşılıyor.
Gelişmenin arka planı: Yaralanma ve sessizlik
İran dini lideri Ali Hamenei, Ekim 2023’te İsrail’in olası bir saldırısına karşı alınan güvenlik önlemleri sırasında yaralanmıştı. O tarihten bu yana kamuoyu önüne hiç çıkmayan Hamenei’nin sağlık durumu, Tahran’daki birçok kaynak tarafından gizli tutuluyor. Rubio’nun açıklamaları, ABD’nin bu konuda istihbarata sahip olduğunu ve İran içindeki güç dengelerini yakından takip ettiğini gösteriyor. Hamenei’nin yerine geçebilecek isimler arasında oğlu Mucteba’nın yanı sıra, İran devrim muhafızları ve din adamları arasındaki kilit figürler de bulunuyor. Ancak şu an itibarıyla Hamenei’nin liderliği resmen devam ediyor.
Rubio’nun “aracılar” ifadesi, Hamenei’nin güvenlik gerekçesiyle doğrudan temas yerine yardımcıları ve danışmanları üzerinden yönetimi sürdürdüğüne işaret ediyor. Bu durum, İran’da fiili bir ikili yönetim yapısının oluşmasına neden olabilir. Zira Hamenei’nin halen rejimin nihai karar mercii olarak kabul edildiği, ancak uygulamada bazı yetkilerinin danışmanları tarafından kullanıldığı iddia ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İran’ın geleceği ve dış politikası
Hamenei’nin durumu, İran’ın nükleer programı, vekil güçleri aracılığıyla bölgesel etkisi ve ABD ile dolaylı müzakereleri açısından kritik. İran’ın nükleer anlaşma müzakerelerinde olası bir lider değişikliği, Tahran’ın pozisyonunu radikal şekilde etkileyebilir. Hamenei, muhafazakar kanadın en önemli ismi olarak, reformist veya ılımlı adayların yükselişine izin vermemişti. Liderlik boşluğu veya güç mücadelesi, İran’ın dış politikasında öngörülemezliği artıracaktır.
Rubio’nun açıklamaları, ABD yönetiminin İran’daki iç gelişmeleri dikkatle izlediğini ve olası senaryolara hazırlıklı olduğunu gösteriyor. Özellikle, İsrail-Hamas savaşı ve İran’ın bu çatışmadaki rolü, bölgesel dengeleri doğrudan etkiliyor. Hamenei’nin sessizliği, İran’ın savaşa doğrudan müdahil olma iradesini sorgulatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından önemli sonuçlar doğurabilir. İran’daki liderlik değişikliği veya istikrarsızlık, Türkiye’nin kuzey Irak ve Suriye’deki politikalarını, ayrıca İran’la rekabet ettiği Kafkasya ve Orta Asya’daki nüfuz mücadelesini etkileyebilir. Türkiye, İran’ın zayıflaması durumunda bölgesel güç dengesinin değişeceğini öngörerek, hem ABD hem de Rusya ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmek zorunda kalabilir. Ayrıca, İran’daki istikrarsızlık, Türkiye’nin enerji ithalatı ve sınır güvenliği açısından risk oluşturabilir. Türkiye’nin, İran’daki gelişmeleri yakından takip etmesi ve olası senaryolara karşı diplomatik hazırlık yapması beklenir.
