ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 4 Haziran 1989 tarihinde Pekin'deki Tiananmen Meydanı'nda gerçekleşen protesto hareketine yönelik müdahalenin yıldönümünde yaptığı açıklamada, Çin yönetiminin bu olayı hafızalardan silme çabalarını kınadı. Rubio, resmi sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Çin, Tiananmen Meydanı katliamını hafızalardan silemez" ifadesini kullandı. Bakan, Çin'in geçmişte yaşananları sansürleme girişimlerinin başarısız olacağını belirtti ve uluslararası toplumu bu konuda sessiz kalmamaya çağırdı.
Gelişmenin arka planı
1989 yılında Tiananmen Meydanı'nda başlayan öğrenci liderliğindeki protestolar, kısa sürede geniş kitlelere yayılmış ve Çin yönetiminin sert müdahalesiyle sonuçlanmıştı. Resmi açıklamalara göre olaylarda yüzlerce kişi hayatını kaybederken, bağımsız kaynaklar ölü sayısının binlerle ifade edildiğini öne sürüyor. Çin hükümeti, bu olayı "karşı devrimci isyan" olarak tanımlamakta ve konuyla ilgili tüm tartışmaları yasaklamaktadır. İnternet üzerinde de sıkı bir sansür uygulayan Çin, arama motorlarında Tiananmen ile ilgili sonuçları engellemekte, sosyal medyada ise bu konudaki paylaşımları anında kaldırmaktadır. ABD'li yetkililer, özellikle insan hakları konusunda yıllardır Çin'i eleştirmekte ve tarihsel olayların şeffaf bir şekilde aydınlatılması çağrısında bulunmaktadır.
Bölgesel veya küresel boyut
Rubio'nun bu açıklaması, ABD-Çin ilişkilerinin son yıllarda Tayvan, ticaret savaşları ve insan hakları gibi birçok alanda gerilimli seyrettiği bir döneme denk geldi. Çin Dışişleri Bakanlığı, Rubio'nun sözlerine henüz resmi bir yanıt vermemiş olsa da, Pekin yönetimi daha önce benzer eleştirileri "Çin'in içişlerine müdahale" olarak nitelendirerek reddetmişti. Uzmanlar, bu tür açıklamaların iki ülke arasındaki diplomatik gerilimi tırmandırabileceği görüşünde. Özellikle ABD'deki seçim yılı atmosferinde, Çin karşıtı söylemlerin arttığı gözlemleniyor. Rubio, Çin konusunda şahin tavrıyla bilinen isimlerden biri olarak, daha önce de Pekin yönetimine yönelik yaptırımları savunmuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Çin ile dengeli bir ilişki yürütmeye çalışırken, Batı ittifakı içindeki konumunu da korumaktadır. Rubio'nun bu açıklaması, ABD ve Çin arasındaki rekabetin Türkiye'nin dış politikasını dolaylı olarak etkileyebileceğini göstermektedir. Türkiye, İpek Yolu projeleri ve ticari işbirliği kapsamında Çin ile yakınlaşırken, ABD ile de stratejik ortaklığını sürdürmektedir. Bu tür insan hakları temelli tartışmalar, Türkiye'nin iki büyük güç arasında denge politikası izlemesini zorlaştırabilir. Ayrıca, Çin'in Uygur Türkleri konusundaki politikaları Türkiye'de yakından takip edilmekte olup, Tiananmen olayının gündeme gelmesi Ankara'nın bu bölgedeki hassasiyetlerini de dolaylı olarak etkileyebilir. Türk diplomatlar, bu tür konularda uluslararası platformlarda dikkatli bir dil kullanmayı tercih etmektedir.
