İran riyali son haftalarda yüzde 20'nin üzerinde değer kazanırken, Tahran Borsası rekor seviyelere yükseldi. Ancak ekonomik göstergelerdeki bu iyimser tabloya rağmen, İran halkı market kasalarında henüz bir rahatlama hissedemiyor. ABD ile varılan ön anlaşmanın ardından döviz kurlarındaki dalgalanma yatışmış olsa da, temel gıda ürünlerindeki fiyat artışları devam ediyor. Uzmanlar, yaptırımların tamamen kaldırılmaması ve yapısal ekonomik sorunların sürmesi nedeniyle iyileşmenin zamana yayılacağını belirtiyor.
Anlaşmanın ekonomik yansımaları
ABD ve İran arasında geçtiğimiz ay varılan ön anlaşma, döviz piyasasında hızlı bir iyileşmeye yol açtı. Resmi olmayan verilere göre, riyal dolar karşısında yaklaşık yüzde 25 oranında değer kazanarak 420 bin riyal/dolar seviyesine geriledi. Tahran Borsası'nda işlem gören şirketlerin toplam piyasa değeri ise bir haftada 3 milyar dolar arttı. Ancak ekonomistlere göre, bu gelişmeler daha çok spekülatif beklentilere dayanıyor. Enflasyonun yüzde 40'ın üzerinde seyrettiği ülkede, halkın alım gücü hâlâ zayıf. Birçok İranlı, temel ihtiyaç maddelerini karşılamakta zorlandığını ifade ediyor.
Merkez Bankası verilerine göre, gıda fiyatları geçen yıla kıyasla yüzde 50'den fazla arttı. Özellikle et, süt ürünleri ve sebze fiyatlarındaki artış, dar gelirli aileleri olumsuz etkiliyor. Market sahipleri, tedarik zincirindeki sorunlar ve enerji maliyetlerindeki yükselişin fiyatlara yansımaya devam ettiğini söylüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran-ABD ilişkilerindeki bu yumuşama, sadece İran ekonomisini değil, bölgesel dengeleri de etkiliyor. Körfez ülkeleri, İran'ın petrol ihracatının artması durumunda küresel enerji piyasalarında arz fazlası oluşabileceğinden endişe ediyor. Öte yandan, İsrail ve Suudi Arabistan'ın anlaşmaya temkinli yaklaştığı biliniyor. Uzmanlar, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin başarıya ulaşması halinde bölgedeki ticaretin canlanabileceğini, ancak mevcut yaptırımların büyük kısmının hâlâ yürürlükte olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da yaşanan bu ekonomik dalgalanma, Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor. İran, Türkiye'nin en önemli ticaret ortaklarından biri konumunda. Riyalin değer kazanması, Türk ihracatçılarının İran pazarında rekabet gücünü artırabilir. Ancak yaptırımların sürmesi ve ödeme mekanizmalarındaki sorunlar ticareti zorlaştırıyor. Ayrıca, İran'daki enflasyonist baskılar, sınır ticaretini olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşılayan İran'la ilişkilerdeki bu gelişmeler, doğalgaz ve petrol tedarikinde fiyat avantajı sağlayabilir. Ancak bölgesel istikrarsızlık riskleri de göz önünde bulundurulmalı.
