İran yönetiminde, ABD ile yürütülen nükleer müzakerelere yönelik derin bir hizip bölünmesi yaşandığı, ancak bu ayrışmanın tek başına müzakere sürecini rayından çıkarmaya yetmeyeceği belirtiliyor. Analistlere göre, Tahran’daki pragmatist kanat ile sertlik yanlısı muhafazakarlar arasındaki gerilim, iç politikada önemli yankılar uyandırsa da, nihai karar mercii olan Dini Lider Ali Hamaney’in onayı olmadan hiçbir anlaşmanın yürürlüğe giremeyeceği gerçeği, sürecin kaderini belirleyecek temel unsur olarak öne çıkıyor.
Hizip Çatışmalarının Kökeni
İran siyasetindeki hizip ayrışması, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana var olan bir olgu. Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani öncülüğündeki ılımlı kanat, ekonomik yaptırımların hafifletilmesi ve uluslararası izolasyonun kırılması için ABD ile diplomasiyi savunurken, Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın sertlik yanlıları, Washington’a güvenilmemesi gerektiğini ve İran’ın bağımsızlığının ancak direnişle korunabileceğini vurguluyor.
Nisan ayında varılan ateşkesin ardından beş hafta süren savaşın sona erdiği bir ortamda, Tahran’daki karar alma mekanizmalarında yaşanan bu çatlak, dışarıdan gözlemcilerin dikkatini çekiyor. Ancak uzmanlar, tüm bu ayrışmalara rağmen, İran yönetiminin ABD ile doğrudan müzakerelere sıcak bakmadığını, görüşmelerin daha çok dolaylı ve kontrollü bir şekilde yürütüldüğünü belirtiyor.
Öte yandan, Hamaney’in son dönemde yaptığı açıklamalarda ABD’ye karşı net bir mesafe koyması, sertlik yanlılarının elini güçlendiriyor. Özellikle Devrim Muhafızları’nın ekonomideki ağırlığı ve siyasi nüfuzu, pragmatistlerin elini zayıflatan bir diğer faktör olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’daki bu iç bölünme, yalnızca nükleer müzakereleri değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. Suudi Arabistan ve İsrail gibi aktörler, Tahran’daki bu ayrışmayı yakından izlerken, ABD yönetimi de İran’ın müzakere masasında ne kadar esnek olabileceğini kestirmeye çalışıyor.
Analistlere göre, İran’daki hizip çatışmaları kısa vadede bir anlaşmayı engellemese de, uygulama aşamasında sorunlar yaratabilir. Özellikle yaptırımların kaldırılması ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin denetlenmesi gibi teknik konularda, Tahran’daki farklı fraksiyonların süreci yavaşlatma veya sabote etme potansiyeli bulunuyor.
Bununla birlikte, İran’ın bölgesel politikaları da bu iç tartışmalardan etkileniyor. Yemen, Suriye ve Irak’taki vekil güçlerine verdiği destek konusunda sertlik yanlıları daha agresif bir tutum sergilerken, pragmatistler maliyet-fayda analizi yaparak daha ölçülü adımlar atılmasını savunuyor. Bu durum, bölgedeki istikrarı doğrudan etkileyen bir faktör olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’daki bu hizip çatışması, Türkiye’nin bölgesel politikaları açısından hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi durumunda enerji ticaretinde ve komşu pazarlara erişimde olumlu gelişmeler bekleyebilir. Ancak İran’da sertlik yanlılarının ağır basması, bölgede vekalet savaşlarını derinleştirebilir ve Suriye ile Irak’ta Türkiye’nin güvenlik çıkarlarını tehdit edebilir. Ankara, bu denklemde Tahran’daki pragmatist kanadı destekleyerek dengeli bir pozisyon almaya çalışsa da, ABD-İran müzakerelerinin seyri doğrudan Türkiye’nin enerji arz güvenliğini ve sınır ötesi operasyonlarını etkileyecek nitelikte.
