Lizbon — Portekiz savcılığı, merkez sağ hükümetin ABD'ye Azorlar'daki Lajes Hava Üssü'nü İran çatışması sırasında kullanma izni vermesinin yasallığı hakkında soruşturma başlattı. Reuters'ın haberine göre soruşturma, bir muhalefet partisinin şikayeti üzerine açıldı. Savcılar cumartesi günü yaptıkları açıklamada, hükümetin kararının ulusal ve uluslararası hukuka uygunluğunun inceleneceğini duyurdu. Soruşturmanın odağında, İran'a yönelik olası bir askeri operasyonda ABD uçaklarının Lajes'ten faydalanmasına izin veren anlaşmanın hukuki dayanağı yer alıyor.
Lajes Üssü ve Portekiz'in Rolü
Portekiz'e bağlı Azorlar takımadalarındaki Lajes Hava Üssü, Atlantik'in ortasında stratejik bir konumda bulunuyor. ABD Hava Kuvvetleri, Soğuk Savaş döneminden bu yana üssü ortak kullanıyor. 1995'te imzalanan ve 2010'da güncellenen ikili savunma anlaşması çerçevesinde ABD, üssü belirli operasyonlar için kullanabiliyor. Ancak İran ile yaşanan gerilimde Washington'un Lajes'i nasıl ve hangi amaçla kullandığı, Portekiz kamuoyunda tartışma konusu oldu. Muhalefet partileri, hükümetin ABD'ye verdiği iznin kapsamının belirsiz olduğunu ve parlamentonun bilgilendirilmediğini savunuyor.
Portekiz Anayasası, ülkenin uluslararası ittifaklar çerçevesindeki taahhütlerini düzenlerken, savaş hali ilanı veya yabancı güçlere üs kullanımı gibi konularda hükümete geniş yetki tanısa da, muhalefet bu yetkinin keyfi kullanıldığı iddiasında. Savcılığın soruşturması, özellikle hükümetin izni hangi yasal çerçevede verdiğini ve uluslararası hukuka uygunluğunu mercek altına alacak. Portekiz basınına göre, savcılar ilgili bakanlıklardan belgeleri talep etti ve üst düzey yetkililerin ifadesine başvurabilir.
İran Gerilimi ve Bölgesel Dengeler
ABD ile İran arasındaki gerilim, son aylarda Orta Doğu'da tansiyonu yükseltmiş durumda. Tahran'a yönelik olası bir askeri müdahale, bölgesel istikrarı ciddi biçimde sarsabilir. NATO üyesi Portekiz'in topraklarını böyle bir çatışmada ABD'ye açması, Avrupa başkentlerinde de dikkatle izleniyor. Avrupa Birliği, İran ile nükleer anlaşmanın korunması için çaba harcarken, üye ülkelerin ABD operasyonlarına verdikleri destek konusunda farklı tutumlar sergilediği biliniyor. Portekiz'deki soruşturma, sadece ulusal bir hukuk meselesi değil, aynı zamanda Avrupa'nın olası bir İran savaşında nasıl konumlanacağına dair bir gösterge olarak okunabilir.
Lajes, ABD'nin Avrupa ve Orta Doğu'ya yönelik lojistik ve istihbarat uçuşlarında kritik bir aktarma noktası. Üssün İran operasyonlarında kullanılması, Portekiz'i ister istemez çatışmanın tarafı haline getirebilir. Bu durum, ülkenin güvenlik risklerini artırırken, aynı zamanda ABD ile ilişkilerde de hassas bir denge gerektiriyor. Muhalefet, hükümeti şeffaflığa davet ederek, bu tür kararların parlamentoda tartışılması gerektiğini vurguluyor. Hükümet ise iznin mevcut anlaşmalar çerçevesinde verildiğini ve yasal olduğunu savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Portekiz'de Lajes üssü üzerinden yürüyen soruşturma, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de küresel düzeyde önemli bir emsal oluşturuyor. ABD'nin olası bir İran operasyonunda müttefik topraklarını kullanması, Türkiye'nin de içinde bulunduğu bölgesel denklemleri etkileyebilir. Türkiye, uzun süredir İran ile diyalog kanallarını açık tutarak bölgesel istikrarı korumaya çalışıyor. NATO üyesi Portekiz'in bu adımı, ittifak içinde İran politikası konusunda yaşanan görüş ayrılıklarını gözler önüne seriyor. Ayrıca, savcılık soruşturması, hükümetlerin savaş yetkilerinin yargı denetimine tabi olması gerektiği yönündeki evrensel tartışmaya katkı sağlıyor. Türkiye için ders, stratejik üslerin kullanımında şeffaflık ve hukuki çerçevenin önemidir.
