Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, cumartesi günü Nil suyunun siyasi kazanç aracı olarak kullanılmasını reddetti ve Afrika'daki çatışmalara barışçıl çözümler bulunması çağrısında bulundu. Sisi'nin bu açıklamaları, Etiyopya ile Nil sularının paylaşımı konusunda tırmanan gerilim ortamında geldi. Anadolu Ajansı'nın haberine göre Sisi, Burundi Devlet Başkanı Evariste Ndayishimiye ile başkent Kahire'de bir araya geldiği görüşmede konuştu.
Görüşmenin Arka Planı ve Nil Krizi
Sisi, Burundili mevkidaşı Ndayishimiye ile yaptığı ortak basın toplantısında, "Nil suyunun siyasi kazanç için kullanılmasını reddediyoruz" ifadelerini kullandı. Mısır lideri, suyun adil ve makul kullanımı için diyalog kapısının açık olduğunu vurguladı. Bu açıklama, Mısır'ın Nil Nehri üzerindeki tarihi haklarını koruma konusundaki kararlılığını yansıtıyor.
Mısır ile Etiyopya arasındaki gerilim, Etiyopya'nın 2011'de Nil Nehri'nin en büyük kolu olan Mavi Nil üzerinde Rönesans Barajı'nı (GERD) inşa etmeye başlamasıyla zirveye çıktı. Mısır ve Sudan, barajın su akışını tehdit ettiğini savunurken, Etiyopya barajın kalkınma için hayati önem taşıdığını belirtiyor. Müzakereler yıllardır sürüyor ancak somut bir anlaşmaya varılamadı.
Sisi'nin açıklamaları, Mısır'ın su güvenliğini ulusal güvenlik meselesi olarak gördüğünü gösteriyor. Kahire yönetimi, Nil sularının azalmasının ülkenin tarım ve ekonomisini ciddi şekilde etkileyeceğinden endişe ediyor. Mısır, tarihsel olarak Nil'in en büyük su kullanıcısı konumunda ve nüfusunun neredeyse tamamı nehir çevresinde yaşıyor.
Afrika'da Barış ve İstikrar Çağrısı
Sisi, görüşmede Afrika kıtasındaki çatışmalara da değindi. Kıtadaki krizlerin barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini belirten Sisi, diyalog ve diplomasinin önemini vurguladı. Burundi Devlet Başkanı Ndayishimiye ise Mısır'ın Afrika'daki istikrar için oynadığı role övgüde bulundu.
Mısır, son yıllarda Afrika Boynuzu ve Büyük Göller bölgesinde artan nüfuz arayışında. Kahire, kıtadaki krizlere arabuluculuk yaparak bölgesel liderlik iddiasını güçlendirmeye çalışıyor. Sisi'nin Burundi lideriyle görüşmesi, bu diplomasi trafiğinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, Mısır'ın Nil konusundaki tutumunun Etiyopya ile ilişkilerde belirleyici olduğunu belirtiyor. Bazı analistler, Sisi'nin açıklamalarının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Afrika Birliği nezdinde diplomatik bir hamle olduğunu öne sürüyor. Mısır, uluslararası toplumu Etiyopya'ya baskı yapmaya çağırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mısır'ın Nil suyu konusundaki tutumu, Türkiye'nin bölgesel su politikaları ve Afrika açılımı açısından yakından takip ediliyor. Türkiye, son yıllarda Afrika Boynuzu'nda artan bir diplomatik ve ekonomik varlık gösteriyor; Somali, Sudan ve Etiyopya ile ilişkilerini derinleştiriyor. Nil havzasındaki gerilim, Türkiye'nin bölgedeki denge politikalarını etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, sınır aşan sular konusunda benzer hassasiyetlere sahip; Fırat ve Dicle üzerindeki projeleri nedeniyle Irak ve Suriye ile zaman zaman gerilim yaşıyor. Mısır'ın Nil'deki pozisyonu, Türkiye'nin kendi su diplomasisinde referans noktası olabilir. Öte yandan, Türk inşaat şirketlerinin Afrika'daki altyapı projelerindeki rolü düşünüldüğünde, Nil havzasındaki istikrar Türkiye'nin ekonomik çıkarlarını da etkiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Nil Nehri, Mısır, Sudan, Etiyopya, Uganda, Kenya, Tanzanya, Ruanda, Burundi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Güney Sudan olmak üzere 11 ülkeden geçiyor. Su paylaşımı, bölgesel istikrar için kritik bir mesele. Etiyopya'nın baraj projesi, Mısır ve Sudan'ın itirazlarına rağmen 2020'de su tutmaya başladı. Mısır, barajın işletme kurallarının belirsizliğinden şikayetçi.
Afrika Birliği, taraflar arasında arabuluculuk yapmaya çalışsa da somut sonuç alınamadı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 2021'de konuyu görüştü ancak bağlayıcı bir karar çıkmadı. Mısır, konuyu uluslararası platformlara taşıyarak Etiyopya üzerinde baskı kurmayı hedefliyor. Etiyopya ise barajın kendi enerji ihtiyacını karşılayacağını ve bölgesel kalkınmaya katkı sağlayacağını savunuyor.
Uluslararası kriz grubu gibi düşünce kuruluşları, Nil havzasındaki gerilimin tırmanması durumunda askeri çatışma riskine dikkat çekiyor. Mısır ve Etiyopya, 2023'te Somali'de yaşanan gelişmeler nedeniyle de karşı karşıya geldi. Etiyopya'nın Somaliland ile liman anlaşması imzalaması, Mısır'ın tepkisini çekti. Mısır, Somali'nin toprak bütünlüğünü desteklediğini açıkladı.
Sisi'nin son açıklamaları, Mısır'ın hem su güvenliği hem de bölgesel liderlik konusundaki kararlılığını gösteriyor. Ancak diyalog çağrısı, kapıyı tamamen kapatmadığını da işaret ediyor. Mısır, uluslararası baskı ve diplomasi yoluyla istediği sonucu alamazsa alternatif yollar arayabilir. Bölgede kalıcı bir çözüm için tarafların esnek davranması gerekiyor.
Burundi Devlet Başkanı Ndayishimiye'nin ziyareti, Mısır'ın Afrika'daki müttefiklik ağını genişletme çabası olarak yorumlanıyor. Burundi, Nil havzası ülkelerinden biri ve Mısır'ın baraj konusundaki pozisyonuna destek verebilir. Kahire, Afrika Birliği içinde etkili olabilecek ülkelerle ilişkilerini güçlendiriyor. Bu diplomatik hamleler, Etiyopya'ya karşı bir denge unsuru oluşturma amacı taşıyor.
Sonuç olarak, Mısır'ın Nil politikası, bölgesel güç dengeleri ve su güvenliği açısından kritik bir eşikte. Sisi'nin açıklamaları, hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma mesaj niteliğinde. Mısır, suyun siyasi amaçlarla kullanılmasına karşı olduğunu belirtirken, aslında Etiyopya'nın tek taraflı adımlarını eleştiriyor. Önümüzdeki dönemde müzakerelerin yeniden başlaması ve tarafların yapıcı adımlar atması bekleniyor.
