Polonya'nın milliyetçi Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'ye verilen ülkenin en yüksek nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı'nı iptal ettiğini açıkladı. Nawrocki'nin bu kararı, İkinci Dünya Savaşı dönemine uzanan ve iki müttefik ülke arasında son haftalarda tırmanan tarihi bir anlaşmazlığın en somut yansıması oldu. Polonya Başbakanı Donald Tusk'ın krizi yatıştırma çabalarına rağmen, Nawrocki'nin sert adımı Varşova ile Kiev arasındaki ilişkilerde yeni bir kırılma yarattı.
Volhinya Katliamı tartışmaları yeniden alevlendi
Tartışmaların odağında, 1943-1944 yıllarında Ukrayna İsyan Ordusu'nun (UPA) Volhinya ve Doğu Galiçya'da Polonyalı sivillere yönelik gerçekleştirdiği etnik temizlik harekatı yer alıyor. Polonya tarafı, bu olaylarda yaklaşık 100 bin Polonyalının öldürüldüğünü belirtirken, Ukraynalı yetkililer rakamın daha düşük olduğunu savunuyor. Polonya parlamentosu 2016 yılında bu olayları 'soykırım' olarak tanımlamış; Ukrayna ise bu nitelemeyi kabul etmiyor.
Zelenski'nin bu ayın başında Polonya'nın Volhinya taleplerine ilişkin yaptığı açıklamalar, Nawrocki'nin tepkisine yol açtı. Zelenski, konunun tarihçilere bırakılması gerektiğini söyleyerek, siyasi bir uzlaşıdan kaçındı. Nawrocki ise bu tutumu 'Polonya'nın ulusal onuruna saygısızlık' olarak nitelendirdi ve nişanın iadesini emretti. Beyaz Kartal Nişanı, Polonya'nın en prestijli devlet madalyası olarak kabul ediliyor ve geçmişte Papa II. John Paul ile Lech Walesa gibi isimlere verilmişti.
Polonya Başbakanı Donald Tusk, Nawrocki'nin kararının ardından yaptığı açıklamada, 'Bu tür kararların hükümetin onayı olmadan alınmaması gerektiğini' belirterek cumhurbaşkanını eleştirdi. Tusk, Ukrayna'nın Rusya'ya karşı savaşında Polonya'nın en büyük destekçilerden biri olduğunu hatırlatarak, krizin 'stratejik ortaklığa zarar vermemesi' çağrısı yaptı. Tusk'ın merkez sol koalisyonu ile Nawrocki'nin bağlı olduğu muhafazakar Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) arasındaki siyasi rekabet, gerilimi daha da artırıyor. PiS, Rusya karşısında Kiev'e verilen desteğin sürmesini savunsa da, tarihsel meselelerde daha milliyetçi bir çizgi benimsiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: NATO'nun doğu kanadında çatlak
Polonya-Ukrayna gerginliği, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında kritik önem taşıyan NATO'nun doğu kanadı dayanışmasını zedeleyebilir. Polonya, savaşın başından bu yana Ukrayna'ya en fazla askeri ve insani yardım gönderen ülkelerden biri olarak öne çıkmış; aynı zamanda Ukraynalı mültecilere kapılarını açmıştı. Ancak son aylarda, özellikle Ukrayna tahılının Polonya pazarını olumsuz etkilemesi ve Volhinya meselesindeki duyarsızlık, Varşova'daki kamuoyunu Kiev'e karşı soğutmuştu.
ABD ve Avrupa Birliği, iki ülke arasındaki bu krizi endişeyle izliyor. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'Müttefikler arasındaki anlaşmazlıkların Rusya'nın işine yarayacağı' uyarısında bulundu. Uzmanlar, özellikle ABD'de başkanlık seçimleri öncesinde Ukrayna'ya yardım paketlerinin tartışıldığı bir dönemde, Polonya gibi kilit bir müttefikle yaşanan gerilimin Kiev'in elini zayıflatabileceğini belirtiyor. Polonya'nın Ukrayna'ya askeri sevkiyatlarda bir köprü görevi gördüğü hatırlatılırken, Nawrocki'nin kararının sembolikten öteye geçip pratik iş birliğini etkileyip etkilemeyeceği merak ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem Ukrayna hem de Polonya ile stratejik ortaklıklarını sürdüren bir ülke olarak bu gerilimi yakından izliyor. Polonya-Ukrayna arasındaki kriz, Karadeniz'deki güvenlik mimarisini ve tahıl koridoru anlaşmalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Rusya'ya karşı Ukrayna'yı desteklerken, NATO içinde Polonya ile koordinasyon halinde hareket ediyor. Tarihsel milliyetçi söylemlerin yeniden canlanması, bölgedeki ittifak dayanışmasını zayıflatma potansiyeli taşıyor. Ankara, bu tür anlaşmazlıkların Ukrayna savaşında ortak hedefleri baltalamaması için arabulucu rolünü kullanabilir. Türkiye'nin kendi bölgesinde benzer söylemlerin yükseldiği bir dönemde, Polonya örneği, ulusal duyarlılıklar ile stratejik zorunluluklar arasındaki hassas dengeyi bir kez daha hatırlatıyor.
