Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'e daha önce takdim edilen en yüksek Polonya devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı'nı iptal etme kararı aldı. Bu karar, Zelenskiy'nin Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) adlı bir askeri birliğin adını değiştirmesiyle tetiklendi. UPA, II. Dünya Savaşı sırasında Polonyalılara yönelik etnik temizlik eylemleriyle anılıyor ve Polonya'da derin bir öfke uyandırıyor. Zelenskiy, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki bir birliğe 'UPA'nın 105. Ayrı Tümeni' adını vererek, savaş zamanı işbirlikçilerini ve milliyetçilerini meşrulaştırmakla suçlanıyor. Polonya makamları, bu adımın iki ülke arasındaki tarihsel uzlaşma çabalarına ciddi bir darbe vurduğunu belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Beyaz Kartal Nişanı, Polonya'nın en prestijli devlet nişanı olup, olağanüstü hizmetlerde bulunan yabancı devlet başkanlarına nadiren veriliyor. Zelenskiy, bu nişanı 2022 yılında, Rusya'nın Ukrayna'ya başlattığı geniş çaplı işgalin hemen ardından, Ukrayna'nın direnişini desteklemek amacıyla Polonya tarafından takdim edilmişti. O dönemde Varşova, Kiev'in en güçlü müttefiklerinden biriydi; Polonya, Ukrayna'ya askeri, insani ve siyasi destek sağlamış, savaşın başında 1,5 milyondan fazla Ukraynalı mülteciye kapılarını açmıştı. Ancak tarihten gelen yaralar, özellikle de 1943-1945 Volhynia katliamı, iki ülke arasında kırılgan bir denge kurulmasına yol açmıştı. UPA, o dönemde Polonya nüfusunu hedef alan sistematik bir etnik temizlik yürütmüş, 100 bine yakın Polonyalının ölümüne neden olmuştu. Polonya'da UPA'nın terör örgütü olarak kabul edilmesine karşın, Ukrayna'da milliyetçi bir hareket olarak saygı görmeye devam etmesi, iki ülke arasında sürekli bir gerilim kaynağı oldu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı sürerken, Kiev ve Varşova arasındaki stratejik ittifakı test ediyor. Polonya, Ukrayna'nın en sadık destekçilerinden biri olarak öne çıkarken, tarihsel meselelerin işbirliğini gölgelemesi, Moskova'nın işine yarayabilir. UPA konusu, aynı zamanda Ukrayna'nın ulusal kimlik inşasında hassas bir nokta; birçok Ukraynalı, UPA'yı Sovyetler Birliği'ne karşı bağımsızlık mücadelesinde onurlu bir güç olarak görüyor. Polonya'nın Zelenskiy'e yönelik bu sembolik cezalandırması, diğer Avrupa ülkelerinde de Ukrayna'nın tarih politikasına yönelik sorgulamaları artırabilir. Ayrıca, savaş döneminde Ukrayna'nın ulusal kimlik vurgusu, bazı Doğu Avrupa ülkeleriyle ilişkilerinde benzer gerilimlere neden olma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna ve Polonya ile iyi ilişkiler yürüten bir ülke olarak, bu gerilimi yakından izliyor. Ankara, Karadeniz bölgesinde istikrarın korunması için Kiev ve Varşova arasındaki uyumun önemini vurguluyor. Ancak bu kriz, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, Rusya'nın savaştaki konumunu güçlendirebilir. Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasında arabulucu rolü oynarken, Polonya-Ukrayna arasında bir kopukluk, Batı ittifakında çatlaklara yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Ukrayna'ya verdiği diplomatik destek (Kırım'ın ilhakını tanımama, tahıl koridoru anlaşmaları) düşünüldüğünde, Ankara'nın bu süreçte dengeli bir duruş sergilemesi, çıkarları açısından kritik olacaktır.
