Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat'tan bu yana en düşük seviyesine gerileyerek savaş öncesi döneme döndü. Orta Doğu'da artan ham petrol arzı, küresel piyasalarda beklenenden daha hızlı bir rahatlama sağladı. Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varili 70 doların altına inerek, Rusya-Ukrayna savaşının başladığı 24 Şubat öncesindeki seviyelere yaklaştı. Bu düşüşte, başta Suudi Arabistan ve Irak olmak üzere OPEC ülkelerinin üretim artışı, İran ile nükleer müzakerelerde ilerleme ve ABD'nin stratejik rezervlerinden piyasaya sürdüğü petrolün etkili olduğu belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından petrol fiyatları 130 doların üzerine çıkarak 14 yılın zirvesini görmüştü. Batı'nın Rus enerjisine yönelik yaptırımları ve arz kesintisi endişeleri fiyatları yukarı iterken, OPEC+ grubunun üretimi artırma kararı ve yeni kaynakların devreye girmesi dengelenmeyi sağladı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2023'te küresel petrol arzının talebin üzerinde seyredeceğini öngörüyor. Özellikle ABD'de kaya petrolü üretiminin rekor kırması ve Libya ile Nijerya gibi ülkelerdeki arz toparlanması fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor.
Analistler, mevcut fiyat seviyesinin sürdürülebilir olması için OPEC+'nın üretim politikalarını yakından takip ediyor. Suudi Arabistan, grubun lideri olarak üretimi sınırlama sinyali verse de, küresel resesyon endişeleri talebi zayıflatabileceği için fiyatların 70-80 dolar bandında kalması bekleniyor. Çin'de Kovid-19 kısıtlamalarının gevşemesi ve ekonomik toparlanma emareleri ise talebi canlandırabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Petrol fiyatlarındaki düşüş, enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için olumlu bir gelişme. ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB), enerji maliyetlerindeki gerilemenin enflasyonu aşağı çekmesini bekliyor. Ancak jeopolitik riskler devam ediyor: Rusya'nın Ukrayna'daki savaş petrol piyasalarında belirsizlik yaratırken, Orta Doğu'da İran ve İsrail arasındaki gerginlik fiyatları yeniden yukarı itebilir. Ayrıca AB'nin Rus petrolüne tavan fiyat uygulaması ve Aralık ayında yürürlüğe girecek ambargo, piyasalarda dalgalanmaya neden olabilir.
Gelişmekte olan ülkeler için düşük petrol fiyatları, cari açığı azaltarak ekonomik büyümeyi destekliyor. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde bu durum, döviz rezervleri üzerindeki baskıyı hafifletiyor. Ancak bazı OPEC üyeleri ve Rusya gibi ihracatçılar için gelir kaybı anlamına geliyor. Bu nedenle OPEC+'nın Kasım ayı toplantısında üretim kesintisine gidip gitmeyeceği merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki düşüş, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını doğrudan etkiliyor. Yüksek enerji maliyetleri cari açığı büyüten başlıca faktörlerden biri. Brent petrolün 70 dolar seviyesine gerilemesi, akaryakıt fiyatlarında indirime ve enflasyon üzerinde aşağı yönlü baskıya yol açabilir. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla artan enerji bağımlılığı endişeleri bir nebze olsun hafifliyor. Türkiye, enerji arz güvenliği açısından Orta Doğu ve Hazar bölgesindeki gelişmeleri yakından izliyor; bu düşüş, kısa vadede ekonomi ve dış denge açısından olumlu bir sinyal olsa da, jeopolitik riskler nedeniyle fiyatların tekrar yükselme ihtimali unutulmamalı.
