Petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki gerginliğin tırmanmasının ardından kritik Hürmüz Boğazı'ndaki enerji akışının uzun süreli kesintiye uğrayacağı endişeleriyle üçüncü işlem gününde de yükseliş kaydetti. Brent petrolün varil fiyatı son işlemlerde yüzde 1,5 artışla 88,5 dolara, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolü ise yüzde 1,7 yükselişle 85,3 dolara çıktı. Piyasalar, ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırım kararları ve İran'ın da buna karşılık askeri tatbikatlarla yanıt vermesinin ardından bölgede tırmanan tansiyonu fiyatlamaya devam ediyor.
Hürmüz Boğazı'nda Gerilim ve Arz Kaygıları
Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik Hürmüz Boğazı ve çevresinde son haftalarda ABD donanması ile İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleri arasında yaşanan yakın temaslar, sektör uzmanlarının boğazın kapatılması ya da gecikmelere yol açılması ihtimalini masaya yatırmasına neden oldu. Son olarak, ABD'nin Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki el-Udeyd Hava Üssü'ne konuşlandırdığı F-35 savaş uçaklarının bölgedeki uçuşlarını yoğunlaştırması, Tahran yönetiminin "kesin ve sert bir yanıt" tehdidine yol açtı. İran, ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın kuzeyindeki Hürmüzgan eyaletinde üç günlük askeri tatbikat başlattığını duyurdu.
Analistler, bir arz kesintisi senaryosunun petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıyabileceğini; Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin devreye girecek kapasiteye sahip olmasına rağmen, kesintinin iki haftayı aşması halinde küresel stokların ciddi şekilde azalacağını belirtiyor. Bu durum, akaryakıt fiyatlarında ve dünya genelinde enflasyonda yeni bir dalgaya yol açabilir.
Küresel Enerji Piyasalarına Yansıma
Piyasa uzmanları ve finans kuruluşları, gelişmeleri 'kontrollü bir kriz' olarak yorumlasa da, piyasaların asıl odaklandığı nokta, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yeniden sekteye uğraması. Geçtiğimiz hafta Umman'da gerçekleşen dolaylı görüşmelerden somut bir sonuç çıkmazken, Kongre'deki bazı üyeler İran'a yönelik petrol satışlarına karşı daha sert yaptırımların devreye sokulacağını öngörüyor. Bir yandan da Çin ve Hindistan gibi büyük alıcılar, İran'ın indirimli ham petrol tekliflerini değerlendirerek piyasada dengeleri değiştirebilir.
OPEC+ grubu, Ağustos ayı toplantısında üretim artışının devamına karar vererek kasım ayında günlük 180 bin varillik artışa onay verdi. Ancak bu artışın, Hürmüz'den geçen arzın tamamını ikame etmesi mümkün değil. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) son raporunda, boğazın kapatılması durumunda dünya ham petrol ihracatının yüzde 20'sinin askıda kalacağını belirterek, stokların kritik seviyeye gerileyebileceği uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir kesinti, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını doğrudan etkileyecek. Türkiye, petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 90'ını ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir bölümünü ithal ediyor. Bu durumda akaryakıt ve enerji maliyetlerindeki artış, cari açık üzerinde baskı yaratırken; enflasyon ve TL üzerinde de olumsuz yansımalar doğurabilir. Mevcut gerginlik Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji arz güvenliği önlemlerini artıran Türkiye için, bölgesel iş birliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
