Petrol fiyatları, ABD ile İran arasında olası bir barış anlaşmasının Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacağı ve İran'a yönelik petrol yaptırımlarını kaldıracağı yönündeki haberlerle cuma günü düşüşünü dördüncü güne taşıdı. Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) varil başına 71,50 dolara, Brent petrol ise 75,20 dolara kadar gerileyerek son bir ayın en düşük seviyelerine indi. Piyasalar, bu hafta başında İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Washington'da ABD'li mevkidaşıyla gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından gelen sinyalleri değerlendiriyor.
Gelişmenin arka planı
Görüşmelerin, 2015 nükleer anlaşmasının yeniden canlandırılması ve İran'a uygulanan petrol yaptırımlarının kademeli olarak kaldırılması etrafında şekillendiği belirtiliyor. Diplomatik kaynaklar, iki tarafın da Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol tankerlerine yönelik güvenlik garantileri üzerinde anlaşmaya vardığını ancak yaptırımların tamamen kaldırılması için nükleer programın denetlenmesi konusunda henüz mutabakat sağlanamadığını ifade ediyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran'ın daha önce boğazı kapatma tehditleri ve ABD donanmasının bölgedeki varlığı, petrol fiyatlarına sürekli bir prim eklemişti.
Analistler, bir anlaşma durumunda İran'ın günlük 1,5 milyon varil petrolü piyasaya sürebileceğini, bunun da küresel arz fazlası yaratabileceğini ve OPEC+'ın üretim kesintilerini daha da karmaşık hale getirebileceğini belirtiyor. Suudi Arabistan ve Rusya'nın liderliğindeki petrol üreticileri grubu, bu hafta yaptığı toplantıda mevcut kesintilere devam kararı almış ancak piyasanın İran hamlesine karşı hazırlıksız olduğu ifade ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma ihtimali, sadece petrol piyasalarını değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki jeopolitik dengeleri de etkileme potansiyeli taşıyor. İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, Yemen'deki Husilere verdiği desteği artırabilir ve Suudi Arabistan ile bölgesel rekabeti yeniden alevlendirebilir. Öte yandan, ABD'nin İran'ı anlaşmaya ikna etme çabası, Çin ve Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu sınırlamayı da hedefliyor. Çin'in İran'dan petrol ithalatı, yaptırımlara rağmen devam etmiş ve bu durum Washington ile Pekin arasında gerilim yaratmıştı.
Petrol fiyatlarındaki düşüş, küresel enflasyon baskısını hafifletme potansiyeli taşırken, enerji ihracatçısı ülkelerin bütçelerini olumsuz etkileyebilir. Özellikle Rusya ve Suudi Arabistan, bütçe dengeleri için yüksek petrol fiyatlarına bağımlı. Ancak İran'ın piyasaya dönüşü, bu ülkelerin pazar payını kaybetmesine neden olabilir. ABD'nin kendi petrol üretimi de bu gelişmeden etkilenecek; düşük fiyatlar ABD'li kaya petrolü üreticilerinin karlılığını azaltabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak düşük petrol fiyatlarından olumlu etkilenir. İran'la olası bir barış anlaşması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürürken cari açığının daralmasına katkı sağlayabilir. Ancak bu gelişme, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji stratejisini ve Katar-Türkiye enerji koridoru projelerini de dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, İran'la ilişkilerin normalleşmesi, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatında yeni fırsatlar yaratabilir. Jeopolitik açıdan ise, ABD-İran yakınlaşması Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını daraltabilir; zira Ankara, Washington ve Tahran arasındaki dengede kendine stratejik avantaj sağlıyordu. Bu nedenle, gelişmeler Türkiye açısından kısa vadede ekonomik kazanç, uzun vadede ise diplomatik dikkat gerektiren bir denge unsuru olarak görülmektedir.
