Peru ekonomisi, haziran ayinda balikcilik ve tarim sektorlerindeki beklenmedik dususlerin etkisiyle yavasladi. Ulusal Istatistik ve Bilisim Enstitusu'nun (INEI) acikladigi verilere gore, ekonomik faaliyet endeksi haziranda yillik bazda %0,2 artis gosterdi. Bu rakam, piyasa analistlerinin %1,0 civarinda buyume beklentilerinin oldukca altinda kaldi. Guney Amerika'nin en buyuk bakir ureticisi olan ulkede, ekonomik yavaslamanin temel nedenleri arasinda olağandisi hava kosullari nedeniyle balik avinin azalmasi ve tarim uretiminin dusmesi yer aliyor.
Gelismenin Arka Plani
Peru Merkez Bankasi, haziran ayi ekonomik verilerinin ardindan yaptigi aciklamada, balikcilik ve tarim sektorlerindeki daralmanin beklenenden daha belirgin oldugunu vurguladi. Ozellikle, Pasifik Okyanusu'ndaki El Nino etkisiyle deniz suyu sicakliklarinin artmasi, hamsi gibi balik turlerinin goçunu etkileyerek balik unu ve balik yagi uretimini olumsuz etkiledi. Tarim tarafinda ise, kuraklik ve ani yagis degisiklikleri, pirinc, patates ve diger temel urunlerin hasadinda kayiplara neden oldu.
Uzmanlar, bu yavaslamanin gecici oldugunu ancak dolayli etkilerin yil sonuna kadar surebilecegini belirtiyor. Peru'nun ekonomik buyumesi, 2024 yilinin ilk yarisinda %1,2 olarak kaydedilmisti; ancak haziran rakamlarinin ardindan yil sonu buyume tahminleri %2,5'ten %2,2'ye dusuruldu. Madencilik sektorunun hâlâ guclu seyretmesi, ekonomik daralmanin daha da derinlesmesini onliyor; bakir ve altin uretimi, yavaslamaya ragmen ihracat gelirlerini destaklemeye devam ediyor.
Ayrica, hükümetin uyguladigi mali tesvik paketleri ve altyapi yatirimlari, ekonomik aktiviteyi canlandirma hedefinde. Ancak Guney Amerika'nin dorduncu buyuk ekonomisi olan Peru, siyasi istikrarsizlik ve toplumsal huzursuzluklarla da bogusuyor. 2022'de yasanan siyasi kriz ve devam eden protestolar, ekonomik guveni zedeliyor ve yabanci yatirimcilarin temkinli davranmasina yol aciyor.
Bolgesel ve Kuresel Boyut
Peru'nun ekonomik yavaslamasi, sadece ulke icin degil, ayni zamanda bolgesel ve kuresel piyasalar icin de onemli sonuclar tasiyor. Peru, dunya bakir uretiminin yaklasik %10'unu karsiliyor ve Cin, ekonomik buyumesi icin kritik oneme sahip bu madene yogun talep gosteriyor. Bakir fiyatlarinin kuresel olcude yuksek seyretmesi, Peru'nun ihracat gelirlerini bir nebze olsun koruyor; ancak tarim ve balikcilik sektorlerindeki daralma, ozellikle gida fiyatlari uzerinden enflasyonist baskilar yaratabiliyor.
Bolgesel baglamda, Peru'nun yavaslamasi, Guney Amerika ekonomilerinin genel gorunumunu etkileyen bir isaret olarak degerlendiriliyor. Brezilya, Sili ve Kolombiya gibi ulkeler, kuresel emtia fiyatlarindaki dalgalanmalardan ve ic siyasi belirsizliklerden benzer sekilde etkileniyor. Ote yandan, Cin'in ekonomik yavaslamasi, Peru gibi emtia ihracatcisi ulkeler icin risk olusturmaya devam ediyor. Cin, Peru'nun en buyuk ticaret ortagi ve bakir ithalatinin baslica kaynagi; dolayisiyla Cin'deki talep daralması, Peru'nun ihracat performansini olumsuz etkileyebilir.
Turkiye Acisindan Degerlendirme
Peru'daki ekonomik yavaslama, Turkiye'yi dogrudan etkilemekle birlikte, dolayli etkiler acisindan onem tasiyor. Turkiye, bakir ve diger madensel hammadde ithalatinda Peru'ya bagimli olmamakla birlikte, kuresel emtia fiyatlarindaki dalgalanmalar turkiye'nin dis ticaret acigi ve enflasyonu uzerinde etkili olabiliyor. Ayrica, Peru ile Turkiye arasindaki ticaret hacmi sinirli olsa da, iki ulke arasinda serbest ticaret anlasmasi muzakereleri suruyor. Turkiye'nin Latin Amerika ulkeleriyle ekonomik ve siyasi iliskilerini guclendirme hedefi dusunuldugunde, Peru'nun ekonomik istikrari, bu bolgedeki isbirligi potansiyelini etkileyebilir. Kuresel olcude ise, Peru'nun yavaslamasi, gelismekte olan ekonomilerin karsilastigi yapisal sorunlara ve iklim degisikliginin ekonomik etkilerine dikkat cekiyor; bu da Turkiye gibi gelismekte olan ulkeler icin de onemli bir ders niteligi tasiyor.
