ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), insansız hava araçlarından otonom denizaltılara kadar geniş bir yelpazedeki otonom ve insansız sistemleri tek bir çatı altında toplayacak yeni bir muharip komutanlık kurma yetkisi kazanabilir. Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin yıllık savunma politikası tasarısına eklenen bir maddeye göre, Pentagon’a bu yönde bir seçenek sunuluyor. Tasarının yasalaşması halinde, ABD’nin mevcut 11 muharip komutanlığına ek olarak, tamamen insansız ve otonom sistemlere odaklanan bir komutanlık kurulabilecek. Bu hamle, son haftalarda Kongre’de gündeme gelen bir dizi düzenlemeden sadece biri. Yasama organı, otonom sistemlerin hızla gelişen yeteneklerini daha etkin yönetmek ve bu alandaki koordinasyonu güçlendirmek için adımlar atıyor.
Gelişmenin arka planı
Senato Silahlı Hizmetler Komitesi’nin 2025 mali yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA) tasarısına eklenen bu hüküm, Pentagon’a yeni bir komutanlık kurma opsiyonu tanıyor. Tasarıda, bu komutanlığın “insansız ve otonom sistemlerin operasyonel kullanımı, geliştirilmesi ve entegrasyonu”ndan sorumlu olacağı belirtiliyor. Pentagon’un bu yetkiyi kullanıp kullanmayacağı henüz net değil, ancak savunma çevreleri, özellikle Çin ve Rusya’nın otonom silah sistemlerindeki ilerlemeleri karşısında ABD’nin bu alana daha fazla kaynak ayırması gerektiğini savunuyor.
Otonom ve insansız sistemler, ABD ordusunda giderek daha kritik bir rol oynuyor. Hali hazırda MQ-9 Reaper gibi insansız hava araçları Orta Doğu’dan Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyada istihbarat, gözetleme ve vuruş görevleri üstleniyor. Denizaltı otonom araçları ise mayın tarama ve denizaltı savunma harbinde kullanılıyor. Ancak bu sistemler farklı komutanlıklar arasında dağınık bir yapıda yönetiliyor. Yeni komutanlık, bu dağınıklığı gidermeyi ve otonom savaş konseptlerini hızlandırmayı hedefliyor.
Tasarı ayrıca, insansız sistemlerde yapay zeka kullanımına yönelik etik kuralların belirlenmesini ve bu sistemlerin insan denetimi olmadan ölümcül güç kullanımını kısıtlayan bir politikanın oluşturulmasını da öngörüyor. Bu düzenleme, otonom silahların kontrolsüz gelişimine yönelik endişeleri yansıtıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD’nin otonom sistemlere yönelik bu hamlesi, küresel askeri dengeleri etkileme potansiyeli taşıyor. Çin, özellikle insansız hava araçları ve otonom deniz sistemlerinde büyük yatırımlar yaparken, Rusya da Ukrayna savaşında insansız hava araçlarını etkin şekilde kullanıyor. ABD’nin yeni bir komutanlık kurması, bu alandaki rekabeti daha da kızıştırabilir.
NATO müttefikleri de otonom sistemlere ilgi gösteriyor. Özellikle Türkiye, Bayraktar TB2 gibi insansız hava araçlarıyla bu alanda önemli bir oyuncu haline geldi. ABD’nin adımı, NATO içinde otonom sistemlerin ortak kullanımına yönelik yeni işbirliği fırsatları doğurabilir. Ancak aynı zamanda, otonom silahların yaygınlaşmasının uluslararası hukuk ve silah kontrolü açısından yarattığı sorunları da gündeme getiriyor.
Birleşmiş Milletler bünyesinde otonom silahların sınırlandırılmasına yönelik müzakereler sürerken, ABD’nin bu alandaki hamlesi, diğer ülkelerin de benzer adımlar atmasını tetikleyebilir. Bu durum, otonom silahların kontrolsüz bir şekilde yayılması riskini artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin otonom ve insansız sistemler için ayrı bir muharip komutanlık kurma olasılığı, Türkiye’nin savunma sanayii ve dış politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Bayraktar ve ANKA gibi insansız hava araçlarıyla bu alanda küresel bir aktör haline gelmiş durumda. ABD’nin otonom sistemlere daha fazla kaynak ayırması, Türk savunma sanayiinin rekabet gücünü etkileyebilir. Öte yandan, NATO içinde otonom sistemlerin standartlaştırılması ve ortak operasyon yeteneklerinin geliştirilmesi, Türkiye’nin müttefikleriyle işbirliğini derinleştirebilir. Ancak, otonom silahların etik ve hukuki boyutlarına ilişkin uluslararası tartışmalarda Türkiye’nin aktif rol alması, çıkarlarını korumak açısından önem taşıyor. Bu gelişme, aynı zamanda Doğu Akdeniz ve Orta Doğu’daki güç dengelerini de etkileyebilecek bir potansiyele sahip.
