Çin başkenti Pekin'de yetkililer, Kuzey Amerika kökenli istilacı bir güve türü olan fall webworm'un yayılmasını kontrol altına almak için 1 milyardan fazla parazit yaban arısı salıyor ve halkı tırtıl toplama yarışmalarına teşvik ediyor. Bu yıl yaz aylarında tırtıllar, Pekin ve çevresindeki ağaçları ağlarla sararak büyük bir istila oluşturdu. Yetkililer, kimyasal ilaçlamanın yanı sıra biyolojik mücadele yöntemlerine ağırlık veriyor.
İstilanın boyutu ve mücadele yöntemleri
Fall webworm (Hyphantria cunea) olarak bilinen bu tür, aslen Kuzey Amerika'ya özgü olup, 20. yüzyılın ortalarından itibaren Asya ve Avrupa'ya yayıldı. Çin'e ilk kez 1979'da girdiği düşünülüyor ve o zamandan beri ülkenin kuzey bölgelerinde yaygın hale geldi. Tırtıllar, özellikle dut, akçaağaç, kavak ve meyve ağaçları gibi geniş yapraklı ağaçlara saldırarak yaprakları yiyor ve ağaçların etrafına ipeksi ağlar örüyor. Bu durum, ağaçların fotosentez yapmasını engelleyerek zayıflamalarına ve hatta ölümlerine yol açabiliyor.
Pekin Belediyesi Ormancılık ve Parklar Bürosu, bu yılki istilanın geçmiş yıllara göre daha yoğun olduğunu belirterek, 1 milyar 200 milyon adet parazit yaban arısı (Trichogramma spp. ve Chouioia cunea) salımı gerçekleştirdiklerini açıkladı. Bu yaban arıları, fall webworm yumurtalarına ve larvalarına parazit olarak saldırıyor ve doğal düşman olarak popülasyonu baskılıyor. Ayrıca, halkın katılımını sağlamak amacıyla ilçelerde tırtıl toplama yarışmaları düzenleniyor. Katılımcılar, topladıkları tırtıl miktarına göre ödüller kazanıyor. Yetkililer, bu yöntemle hem farkındalık yaratmayı hem de istilacı türle mücadelede ek işgücü sağlamayı hedefliyor.
Biyolojik mücadele, Çin'de uzun süredir kullanılan bir yöntem. Özellikle 2000'li yıllardan itibaren, çevre dostu ve sürdürülebilir tarım politikaları kapsamında kimyasal pestisit kullanımını azaltmak için parazitoid ve predatör böcek salımları artırıldı. Ancak, bu yöntemin etkinliği, iklim koşullarına ve istilacı türün adaptasyon yeteneğine bağlı olarak değişebiliyor. Uzmanlar, aşırı sıcakların ve kuraklığın tırtıl popülasyonunu artırabileceğini, dolayısıyla mücadelenin uzun soluklu olması gerektiğini vurguluyor.
Küresel istilacı tür sorunu ve Çin'in yaklaşımı
İstilacı yabancı türler, küresel biyoçeşitlilik için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Hükümetlerarası Bilim-Politika Platformu (IPBES) 2023 raporuna göre, dünya genelinde 3.500'den fazla istilacı tür bulunuyor ve bu türler her yıl küresel ekonomiye 423 milyar doların üzerinde zarar veriyor. Fall webworm, özellikle Asya'da tarım ve ormancılık sektörlerini tehdit eden türlerden biri. Çin, son yıllarda istilacı türlerle mücadelede erken uyarı sistemleri ve biyolojik kontrol yöntemlerine yatırım yapıyor. 2020'de yürürlüğe giren Biyogüvenlik Yasası, istilacı türlerin izlenmesi ve kontrolü için yasal bir çerçeve sunuyor.
Pekin'in bu mücadelesi, aynı zamanda şehirdeki yeşil alanların korunması açısından da kritik. Başkent, son yıllarda hava kirliliğini azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak için geniş ağaçlandırma kampanyaları yürütüyor. Ancak istilacı türler, bu çabaları baltalayabilir. Yetkililer, vatandaşları tırtıl ve ağları görürse bildirmeye çağırıyor. Ayrıca, parklarda ve sokak ağaçlarında düzenli olarak kontrol ve temizlik çalışmaları yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fall webworm, Türkiye'de de görülen bir istilacı tür. Özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde fındık, elma ve dut ağaçlarında zarara yol açıyor. Türkiye, tarımsal üretiminde bu türle mücadele için biyolojik yöntemlere başvuruyor; ancak Çin'in ölçekli yaklaşımı, Türkiye için bir model oluşturabilir. İklim değişikliğiyle birlikte istilacı türlerin yayılım alanı genişlerken, Türkiye'nin de erken uyarı ve biyolojik mücadele kapasitesini güçlendirmesi gerekiyor. Ayrıca, Çin ile tarımsal işbirliği ve biyogüvenlik alanında bilgi paylaşımı, Türkiye'nin gıda güvenliği açısından faydalı olabilir.
