İran'daki sürgündeki muhalefetin önde gelen isimlerinden Rıza Pehlevi, Euronews'e yaptığı özel açıklamada, Batılı güçlerin İran İslam Cumhuriyeti ile varmaya çalıştığı herhangi bir çerçeve anlaşmasının, rejime yeniden toparlanma ve silahlanma fırsatı tanıyacağını belirtti. Pehlevi, anlaşmadan kazançlı çıkacak tek tarafın Tahran'daki rejim olduğunu vurgulayarak, bu tür bir düzenlemeyi 'bir sonraki savaşa kadar verilmiş bir ara' olarak nitelendirdi.
Pehlevi'den Sert Uyarı: Anlaşma Rejimin Soluklanmasına Yarıyor
Euronews muhabiri Shona Murray'a konuşan Pehlevi, Batı'nın İran'la nükleer program ve bölgesel faaliyetler konusunda bir anlaşmaya varma çabalarını eleştirdi. Pehlevi, 'Bu çerçeve anlaşma, rejimin yeniden organize olmasına ve askeri kapasitesini artırmasına olanak tanıyacak. Bunun sonucunda ortaya çıkacak olan, sadece daha büyük bir savaş olacaktır' dedi.
İran'ın son devrim öncesi hükümdarının oğlu olan Rıza Pehlevi, Tahran yönetiminin istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerine dikkat çekerek, 'Rejim, bölgedeki vekil güçleri aracılığıyla istikrarsızlık yaymaya devam ediyor. Onlarla yapılacak herhangi bir pazarlık, bu politikayı teşvik etmekten başka bir işe yaramaz' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Anlaşma mı, Caydırma mı?
Pehlevi'nin açıklamaları, ABD ve Avrupa Birliği'nin İran'la yeni bir nükleer anlaşma için müzakereleri hızlandırdığı bir döneme denk geldi. Eski Başkan Donald Trump'ın 2018'de tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için yürütülen dolaylı görüşmeler, son aylarda ivme kazanmıştı. Ancak İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve uluslararası atom enerjisi kurumu IAEA'ya işbirliğini azaltması, Batılı ülkelerde hayal kırıklığı yarattı.
Analistler, İran'la yapılacak olası bir anlaşmanın, Orta Doğu'da Suudi Arabistan, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeleri endişelendirdiğini belirtiyor. Bu ülkeler, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasının bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyeceği ve İran'ın vekil güçler aracılığıyla etki alanını genişletme çabalarını durduramayacağı konusunda uyarıyor.
Pehlevi, Batılı güçlere hitaben, 'Rejimle yapılacak her anlaşma, onların baskı ve terör politikalarını meşrulaştıracaktır. Bunun yerine, İran halkının yanında durmalı ve rejimi değişime zorlamalısınız' çağrısında bulundu.
Pehlevi, İran'da monarşinin yeniden tesis edilmesi fikrini savunuyor. Ancak İran'daki muhalefet hareketi, hükümetin devrilmesi konusunda farklı görüşlere sahip. 2022'de Mahsa Amini'nin ölümü sonrası başlayan kitlesel protestolar, rejime karşı en büyük meydan okumalardan biri olsa da, yönetim değişikliği sağlayamadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la diplomatik ve ekonomik ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda Tahran'ın bölgesel faaliyetlerinden ve nükleer programından duyduğu rahatsızlığı da dile getiriyor. Pehlevi'nin uyarıları, Türkiye'nin İran konusunda izlediği dengeli politikayı sorgulamasına neden olabilir. Türkiye, ABD yaptırımlarına rağmen İran'dan doğal gaz alımına devam ediyor ve Suriye ile Irak'ta belirli konularda işbirliği yapıyor. Ancak İran'ın nükleer silah sahibi olması, Türkiye için de bir güvenlik tehdidi oluşturacaktır. Türkiye, İran'la yapılacak olası bir anlaşmanın bölgesel istikrara katkı sağlaması gerektiğini savunurken, aşırı tavizlerin verilmesi durumunda bunun kendi güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebileceğini de hesaba katmalıdır. Ankara'nın, Tahran'ın nüfuz mücadelesinde geri adım atması ve uluslararası toplumla uzlaşması yönündeki beklentisi, Pehlevi'nin uyarılarıyla birlikte daha karmaşık bir hal alıyor.
