Avustralya Pestisitler ve Veteriner İlaçları Kurumu (APVMA), Parkinson hastalığıyla bağlantılı olduğu gerekçesiyle 70 ülkenin yasakladığı Paraquat adlı herbisitin ülkede kullanılmaya devam edeceğini açıkladı. Düzenleyici kurum, sırt püskürtücülerin aşamalı olarak kaldırılması da dahil olmak üzere daha sıkı kontrollerin işçileri koruyabileceğini savunuyor. Karar, ilaç üreticisi Syngenta'nın 1970'lere dayanan endişelerine rağmen alındı. Paraquat, dünya genelinde en yaygın kullanılan herbisitlerden biri olmasına rağmen, son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar kimyasalın Parkinson hastalığı riskini artırdığına dair güçlü kanıtlar sunuyor. Avustralya Çiftçiler Federasyonu, kararı memnuniyetle karşılarken, çevre ve sağlık örgütleri, hükümetin bilimsel kanıtları görmezden geldiğini belirterek kararı kınadı.
Gelişmenin arka planı
Paraquat, 1960'lardan bu yana tarımda yabani ot kontrolü için kullanılan güçlü bir kimyasaldır. Ancak, son yıllarda yapılan epidemiyolojik çalışmalar, kimyasala maruz kalan tarım işçilerinde Parkinson hastalığı görülme sıklığının önemli ölçüde arttığını ortaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü'ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), Paraquat'ı 'insanlar için kanserojen olma ihtimali olan' maddeler arasında sınıflandırmıştır. Avrupa Birliği, Çin, Brezilya ve Tayland gibi ülkeler Paraquat'ı tamamen yasaklarken, Avustralya'da yıllık 80.000'den fazla tarım işçisinin bu kimyasala maruz kaldığı tahmin ediliyor.
Syngenta şirketi, 1970'lerden beri Paraquat'ın güvenliği konusunda endişeler taşıdığını, ancak daha sonra bu endişelerin giderildiğini iddia ediyor. APVMA, kararını 'bilimsel bir değerlendirme'ye dayandırdığını ve sıkı kontrollerle riskin yönetilebileceğini savunuyor. Buna göre, sırt püskürtücülerin kullanımı 2028'e kadar aşamalı olarak kaldırılacak ve kimyasal yalnızca lisanslı profesyoneller tarafından uygulanabilecek.
Bölgesel ve küresel boyut
Paraquat'ın Avustralya'da kullanılmaya devam etmesi, küresel çapta tartışmalara yol açtı. Çevre örgütü Greenpeace, 'Avustralya, bilimi değil sanayi lobisini dinliyor' diyerek kararı eleştirdi. Parkinson hastalığı araştırmaları yürüten Michael J. Fox Vakfı da kararın 'sorumluluktan kaçış' olduğunu belirtti. Avustralya, tarım ihracatında önemli bir oyuncu olarak, Paraquat yasağının maliyetleri artıracağını ve verimliliği düşüreceğini savunuyor. Öte yandan, Asya-Pasifik bölgesinde bazı ülkeler Paraquat'ı yasaklarken, Hindistan gibi ülkeler kullanmaya devam ediyor. Bu durum, küresel ticarette farklı düzenlemelerin yarattığı karmaşıklığı gözler önüne seriyor. Avustralya'nın kararı, diğer gelişmekte olan ülkeler için de bir emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Paraquat'ın kullanımına izin veren ülkeler arasında yer alıyor. Avustralya'nın kararı, Türkiye'deki tarım politikaları ve iş sağlığı standartları açısından önemli bir referans olabilir. Türkiye'de Paraquat'ın kullanımına ilişkin kapsamlı bir yasak bulunmamakla birlikte, son yıllarda bazı sivil toplum kuruluşları kimyasalın yasaklanması için kampanyalar yürütüyor. Avustralya'nın benimsediği 'sıkı kontrollerle risk yönetimi' modeli, Türkiye'de de tartışılabilir. Ancak, 70 ülkenin yasaklama kararı karşısında Türkiye'nin bilimsel kanıtları ve işçi sağlığını ön planda tutarak hareket etmesi beklenir. Ayrıca, Türk tarım ürünlerinin ihracatında Paraquat kalıntısı sorunu, uluslararası pazarlarda rekabet gücünü etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye, Paraquat'ın kademeli olarak yasaklanması yönünde bir yol haritası belirlemelidir.
