Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasında imzalanan savunma işbirliği anlaşması, uluslararası ilişkilerde yeni bir denklem yaratırken, uzmanlar bu gelişmenin ABD'nin Ortadoğu stratejisi üzerindeki etkisini tartışıyor. Bazı analistler, bu anlaşmanın bölgede daha geniş bir stratejik kaymaya işaret ettiğini savunurken, diğerleri bunun ABD'nin hedeflerini güçlendirdiğini ileri sürüyor. Üç ülke arasındaki savunma işbirliği, özellikle son dönemde artan bölgesel gerilimler ve değişen ittifaklar bağlamında kritik bir öneme sahip.
Anlaşmanın Arka Planı ve Kapsamı
Geçtiğimiz haftalarda İslamabad, Riyad ve Ankara arasında yapılan görüşmeler sonucunda savunma alanında işbirliği mutabakatı imzalandı. Anlaşma, askeri tatbikatlar, istihbarat paylaşımı, savunma sanayi işbirliği ve ortak eğitim programları gibi alanları kapsıyor. Pakistan ile Suudi Arabistan arasında zaten uzun süredir devam eden askeri ilişkiler bulunurken, Türkiye'nin bu üçlü yapıya dahil olması dikkat çekiyor. Türkiye'nin insansız hava aracı (İHA) teknolojisi ve savunma sanayiindeki gelişimi, bu işbirliğinin özellikle teknoloji transferi boyutunu öne çıkarıyor.
ABD'nin bölgeden askeri olarak çekilme sinyalleri verdiği bir dönemde, bu üç ülkenin kendi savunma mekanizmalarını güçlendirmek istemesi doğal bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Özellikle Afganistan'dan çekilme sonrası bölgesel güç boşluğu, bu tür ittifak arayışlarını hızlandırmış görünüyor. Ayrıca, Keşmir meselesi ve Hindistan-Pakistan gerginliği, Pakistan'ın bu işbirliğine verdiği önemi artırıyor. Suudi Arabistan ise Yemen'deki savaş ve İran ile rekabetinde askeri kapasitesini güçlendirmek istiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu savunma paktı, sadece üç ülkeyi ilgilendirmiyor; bölgesel güç dengelerini de etkiliyor. Hindistan, Çin ve Rusya gibi ülkelerin yakından izlediği bu gelişme, özellikle Hint-Pasifik bölgesindeki denklemleri de değiştirebilir. Pakistan'ın Çin ile yakın ilişkileri, Suudi Arabistan'ın ABD ile tarihsel bağları ve Türkiye'nin NATO üyeliği düşünüldüğünde, bu üçlü ittifak çok katmanlı bir stratejik anlam taşıyor.
ABD açısından bakıldığında, bu paktın iki yönlü bir etkisi olabilir. Bir yandan, ABD'nin bölgedeki müttefikleri olan Türkiye ve Suudi Arabistan'ın kendi aralarında daha güçlü bir işbirliği kurması, Washington'ın hedefleriyle örtüşebilir; özellikle İran'a karşı ortak bir duruş sergilenmesi ABD'nin işine gelebilir. Öte yandan, ABD'nin kontrolü dışında gelişen bu tür bir askeri ittifak, Washington'ın bölgedeki etkisini zayıflatabilir. Özellikle Rusya ve Çin'in bu ülkelere yönelik artan ilgisi, ABD'yi endişelendiriyor.
Uzmanlar, bu anlaşmanın ABD'nin stratejisini doğrudan değiştirmekten ziyade, mevcut dinamikleri hızlandırdığı görüşünde. Şöyle ki: ABD'nin Ortadoğu'daki geleneksel müttefiklik sistemi zaten dönüşüyor; bu pakt, bu dönüşümün bir yansıması olarak görülebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle ABD ile yaşadığı gerginlik, bu üçlü işbirliğinin ABD karşıtı bir bloklaşma olarak yorumlanmasına yol açabilir. Ancak ne Türkiye ne de Suudi Arabistan, ABD ile ilişkilerini tamamen koparmış değil; bu nedenle bu paktın ABD'yi tamamen dışlayan bir yapı olmadığı da belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu savunma işbirliği, Türkiye'nin dış politikasında önemli bir manevra alanı sağlıyor. Türkiye, hem NATO müttefiki olarak Batı ile bağlarını sürdürürken hem de İslam dünyasında artan etkisini kullanarak yeni bir ittifak arayışına girmiş görünüyor. Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayi ihracatı için yeni bir pazar anlamına geliyor; özellikle Suudi Arabistan'ın İHA ve SİHA ihtiyacı, Türk savunma şirketleri için büyük fırsat. Ayrıca, Pakistan ile ilişkiler derinleşirken, Keşmir meselesinde Türkiye'nin desteği daha da önem kazanacak. Ancak bu işbirliği, ABD ile yaşanan S-400 krizini daha da derinleştirebilir ve Türkiye'nin F-35 programından tamamen dışlanması riskini artırabilir. Bölgesel olarak ise Türkiye, bu paktla birlikte Orta Doğu'da daha güçlü bir konum elde ederken, İran ve Rusya ile ilişkilerini dengelemek durumunda kalabilir.
