Pakistan'da, eski Başbakan Imran Khan'ın partisi Pakistan Adalet Hareketi (PTI) tarafından yönetilen Hayber Pahtunhva eyalet hükümeti, eyalette olağanüstü hal ilan edilmesinin ardından askıya alındı. Federal hükümetin aldığı bu karar, ülkedeki siyasi krizi derinleştiriyor. Hayber Pahtunhva, Pakistan'ın kuzeybatısında Afganistan sınırında yer alan ve stratejik öneme sahip bir eyalet.
Gelişmenin Arka Planı
Hayber Pahtunhva eyaleti, 2018 seçimlerinden bu yana PTI'nin kontrolünde bulunuyordu. Ancak federal hükümet, eyalette artan güvenlik sorunları ve yönetim krizi gerekçesiyle olağanüstü hal ilan etti. Eyalet yönetimine yönelik bu müdahale, Imran Khan'ın geçen yıl güvensizlik oylamasıyla görevden alınmasından bu yana süren siyasi istikrarsızlığın bir devamı niteliğinde. Khan, görevden alınmasının ardından ülke genelinde protesto gösterileri düzenlemiş ve erken seçim çağrısında bulunmuştu. Federal hükümet ise PTI'yi ülkeyi istikrarsızlaştırmakla suçluyor.
Olağanüstü hal kararı, eyalet meclisinin feshedilmesi ve yönetimin federal otoriteye devredilmesi anlamına geliyor. Bu adım, Pakistan'da eyalet özerkliğine yönelik ender müdahalelerden biri olarak kayıtlara geçti. Hayber Pahtunhva, ülkenin en büyük etnik gruplarından Peştunların yoğun olarak yaşadığı ve aynı zamanda Taliban ile mücadelede ön cephede bulunan bir bölge. Bölgede uzun süredir devam eden askeri operasyonlar ve güvenlik endişeleri, federal hükümetin müdahalesini meşrulaştırmak için kullandığı argümanlar arasında.
PTI yetkilileri kararı "anayasa dışı" olarak nitelendirerek derhal geri çekilmesini talep etti. Parti sözcüsü, federal hükümetin eyalet halkının iradesini gasp ettiğini ve demokratik süreci rayından çıkardığını söyledi. Öte yandan federal hükümet, eyalette kamu düzeninin bozulduğunu ve yerel yönetimin güvenlik güçleriyle işbirliği yapmadığını öne sürüyor. Kararın ardından eyalet başkenti Peşaver'de protesto gösterileri düzenlendiği ve polisin göstericilere müdahale ettiği bildirildi. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde geniş katılımlı eylemler görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pakistan, nükleer silahlara sahip bir ülke olarak Güney Asya'da denge unsuru. Ülkedeki siyasi istikrarsızlık, Afganistan sınırındaki güvenlik dengelerini ve bölgesel terörle mücadeleyi doğrudan etkiliyor. Hayber Pahtunhva, Afganistan ile olan uzun sınır hattı nedeniyle stratejik bir konumda. Eyaletteki yönetim boşluğu, aşırı grupların yeniden güç kazanmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca Pakistan'ın ekonomik krizi derinleşirken, siyasi belirsizlik yatırımcı güvenini olumsuz etkiliyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yürütülen kurtarma paketi görüşmeleri sürerken, ülkedeki iç çekişmeler ekonomik reformları sekteye uğratabilir. Çin'in Pakistan'a yönelik büyük yatırımları da (CPEC projesi) istikrarsızlıktan etkilenebilir. ABD ve Batılı ülkeler, Pakistan'daki demokratik sürece ilişkin endişelerini dile getirebilir. Ancak şu ana kadar uluslararası toplumdan resmi bir kınama gelmedi.
Bölgesel uzmanlar, federal hükümetin bu hamlesinin PTI'yi sindirme ve 2023'te yapılması planlanan genel seçimler öncesinde muhalefeti zayıflatma amacı taşıdığını belirtiyor. Imran Khan'ın popülaritesi özellikle gençler ve kentli orta sınıf arasında yüksek. Bu nedenle eyalet yönetimine el konulması, halkın tepkisini artırabilir ve sokak protestolarını tetikleyebilir. Gözlemciler, kararın hukuki boyutunun da tartışmalı olduğunu vurguluyor; zira anayasa, eyalet hükümetlerinin görevden alınması için belirli şartlar öngörüyor. Yüksek mahkemenin karara ilişkin vereceği hüküm merakla bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye ile Pakistan arasındaki tarihi ve kültürel bağlar, gelişmeleri yakından takip etmeyi gerektiriyor. Pakistan'daki siyasi istikrarsızlık, Türkiye'nin Güney Asya'daki ekonomik ve savunma işbirliklerini etkileyebilir. Özellikle savunma sanayii alanında önemli bir pazar olan Pakistan'da yaşanacak bir yönetim değişikliği, askeri anlaşmaların geleceğini belirsizleştirebilir. Ayrıca Türkiye, Pakistan'ın istikrarının bölgesel güvenlik için kritik olduğunu savunuyor. Türk hükümeti, demokratik sürece saygı çerçevesinde bir çözüm çağrısı yapabilir. İki ülke arasındaki ticaret hacmi son yıllarda artsa da, istikrarsızlık yatırımcıların temkinli olmasına yol açabilir. Türkiye'nin Afganistan politikası açısından da Hayber Pahtunhva'daki gelişmeler önem taşıyor; zira bölge, Afgan mülteciler ve sınır güvenliği konusunda hassas bir noktada.
