Pakistan, geçtiğimiz gece Afganistan'ın doğusunda hava saldırıları düzenledi. İslamabad yönetimi, operasyonların militanları hedef aldığını açıklarken, Afgan yetkililer onlarca sivilin hayatını kaybettiğini bildirdi. Pakistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, saldırıların Pakistan ordusunun Belucistan eyaletinde bir askeri karakola saldırarak 12 askerin ölümüne yol açan militanlara yönelik olduğu belirtildi. Afganistan'da Kabil'deki Taliban hükümeti ise Pakistan'ın karşılıklı güven ve saygı ilkelerini ihlal ettiğini ve bu tür eylemlerin iki ülke arasındaki ilişkilere onarılamaz zararlar vereceğini duyurdu.
Arka plan: Sınır güvenliği ve artan gerilim
Pakistan ile Afganistan arasındaki sınır hattı, uzun yıllardır güvenlik sorunları ve terör faaliyetleriyle gündemde. Özellikle Pakistan Talibanı (TTP) gibi militan grupların Afganistan sınırındaki dağlık bölgelerde sığınak bulduğu ve Pakistan içinde saldırılar düzenlediği biliniyor. Pakistan, sık sık Afganistan'ın sınır güvenliğini sağlamakta yetersiz kaldığını ve militanların Afgan topraklarını kullanarak Pakistan'a yönelik saldırılar düzenlediğini iddia ediyor. Taliban'ın 2021'de Afganistan'da yönetime gelmesinin ardından, Pakistan başlangıçta ilişkileri düzeltmeyi ummuş; ancak TTP'nin Pakistan içindeki saldırıları hız kesmeden devam edince gerilim tırmanmıştı. Pakistan yönetimi, Taliban'ın barış görüşmelerine yanaşmaması ve militanlara karşı somut adım atmaması nedeniyle hayal kırıklığı yaşıyor.
Bu son saldırı, Pakistan'ın Afganistan sınırı ötesinde ilk kez bu kadar kapsamlı bir hava operasyonu düzenlemesi olarak kayıtlara geçti. Daha önce Pakistan, sınır hattında topçu atışları ve sınırlı hava harekâtları yapmış, ancak bu kez hedef alınan bölgeler daha iç kesimler oldu. Afgan kaynaklarına göre, saldırılarda en az 46 sivil öldü, çoğu kadın ve çocuk. Pakistan'ın hedef aldığı militan grupların ise büyük ölçüde bu bölgede faaliyet gösterdiği belirtiliyor.
Bölgesel boyut: Taliban ve uluslararası tepkiler
Taliban sözcüsü Zabihullah Mücahid, saldırıyı kınayarak Pakistan'dan diplomatik kanalları kullanmasını talep etti. Mücahid, 'Sınır ihlalleri ve Afganistan'ın egemenliğine yönelik saldırılar, sorunları çözmez, aksine daha da derinleştirir' dedi. Taliban'ın ayrıca, Pakistan'a sınırdaki gerginlikleri azaltması için çağrıda bulunduğu bildiriliyor. Öte yandan, Birleşmiş Milletler Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) sivil kayıplarını 'endişe verici' olarak nitelendirirken, bağımsız bir soruşturma çağrısında bulundu.
Bölgesel güçlerden Çin, hem Pakistan hem de Afganistan ile yakın ilişkileri nedeniyle durumu yakından izliyor. Hindistan ise Pakistan'ın sınır ötesi eylemlerine geleneksel olarak karşı çıksa da, bu kez Afganistan'daki militan faaliyetlerinin bölgesel güvenliği tehdit ettiğini ifade etti. ABD Dışişleri Bakanlığı, taraflar arasında diyalog çağrısında bulundu ve sivil kayıplarından duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Ancak ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ardından bölgede nüfuzu azalan bir aktör olarak etkisinin sınırlı olduğu değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre, bu saldırı Pakistan'ın Taliban yönetimine karşı sert bir mesajı olarak okunabilir. Pakistan, Taliban'ın TTP ile mücadelede işbirliği yapmaması halinde sınır ötesi operasyonları artırabileceğinin sinyalini vermiş oldu. Ancak bu tür eylemlerin Taliban'ı daha da radikalleştirerek Pakistan'a karşı düşmanca bir tutum içine girmesine neden olabileceği de belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Pakistan ile tarihsel olarak güçlü bağlara sahip olmakla birlikte, Afganistan'da Taliban yönetimi ile de diplomatik ilişkilerini sürdürmektedir. Bu nedenle Türkiye, iki ülke arasında ortaya çıkan bu gerginliği yakından takip etmektedir. Türkiye'nin bölgedeki temel endişeleri arasında Afganistan'da istikrarın sağlanması ve terör örgütlerinin sığınak bulmasının engellenmesi yer almaktadır. Pakistan'ın sınır ötesi operasyonlarının bölgesel bir çatışmaya dönüşmesi halinde, Türkiye'nin arabuluculuk rolü üstlenmesi gündeme gelebilir; ancak Ankara'nın Taliban üzerindeki sınırlı nüfuzu göz önüne alındığında, bu durumun kısa vadede çözüm getirmesi zor görünmektedir. Ayrıca, Türkiye'nin güvenlik açısından önem verdiği Pakistan ile ilişkilerinde de bu olayın yaratabileceği diplomatik etkiler dikkatle izlenmelidir.
