İtalya'da 2018 yılında 43 kişinin hayatını kaybettiği Ceneviz (Genova) köprü faciasında, otoyol işletmecisi Autostrade per l'Italia'nın (Aspi) eski genel müdürü Giovanni Castellucci, 'çoklu adam öldürme' ve 'ulaşım güvenliğini tehlikeye atma' suçlarından 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cenova Mahkemesi'nin 14 Temmuz 2023'te açıkladığı karar, İtalya'da altyapı denetimindeki zaafları bir kez daha gündeme taşıdı. Yargıçlar, bakım ihmalinin facianın başlıca nedeni olduğuna hükmetti.
Gelişmenin Arka Planı: 14 Ağustos 2018'de Çöken Morandi Köprüsü
Polcevera Vadisi üzerindeki Morandi Köprüsü (Ponte Morandi), yoğun bir yaz günü çökmüş, enkaz altında kalan araçlardaki 43 kişi hayatını kaybetmişti. Köprü, 1960'larda mühendis Riccardo Morandi tarafından tasarlanmış ve 2016 yılında Aspi tarafından 3,5 milyar avroluk bakım sözleşmesi kapsamında işletilmeye başlanmıştı. Soruşturma sırasında ortaya çıkan belgeler, köprünün korozyon sorunlarının 1990'lardan beri bilindiğini ancak gerekli güçlendirme çalışmalarının yapılmadığını gösterdi. Köprünün son büyük bakımı 2017'de yapılmıştı.
Castellucci'nin yanı sıra Aspi'nin eski bakım sorumlusu Paolo Berti de aynı suçlamalarla 12 yıl hapis cezası aldı. Diğer iki eski yönetici ise 8 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı. Kararda, şirketin 'kar odaklı yönetim anlayışının' güvenlik önlemlerini ihmal etmesine yol açtığı vurgulandı. Şirket, 2022 yılında devlet kontrolündeki Cassa Depositi e Prestiti'ye devredilmişti.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Altyapı Güvenliği ve Kurumsal Sorumluluk
Bu dava, Avrupa'da kritik altyapıların denetimi ve kurumsal sorumluluk konusunda önemli bir emsal teşkil ediyor. Benzer facialar, 2016'da Fransa'da bir köprünün çökmesi ve 2018'de ABD'de Florida International Üniversitesi yaya köprüsünün yıkılması gibi olaylarla kamuoyunun dikkatini çekmişti. İtalya'da ise uzun yıllardır bakım bütçelerinin yetersizliği ve özelleştirme sonrası denetim eksikliği tartışma konusuydu. Avrupa Komisyonu, üye ülkelerdeki altyapı güvenliği standartlarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Dava, aynı zamanda şirket CEO'larının kişisel cezai sorumluluğunun sınırlarını da yeniden tanımladı; zira Castellucci, yıllık 2,5 milyon avro maaş alırken güvenlik harcamalarını kıstığı için eleştirilmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde hızlı kentleşme ve deprem kuşağında yer alan bir ülke olarak altyapı güvenliği konusunda hassas bir konumda bulunuyor. İtalyan davası, Türkiye'deki köprü, otoyol ve tünel işletmecileri için de bir uyarı niteliği taşıyor. Özellikle 2023 Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan yapıların ardından denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gündemde. Türkiye'de benzer bir facianın yaşanmaması için bakım sözleşmelerinin şeffaf ve periyodik denetime tabi tutulması, ayrıca yöneticilere bireysel cezai sorumluluk getirilmesi yönündeki tartışmalar canlanabilir. Ekonomik açıdan, özelleştirilmiş altyapı projelerinin maliyet tasarrufu adına güvenlikten ödün vermemesi gerektiği mesajı da öne çıkıyor.
