Birleşmiş Milletler desteğiyle kurulan Orta Afrika Cumhuriyeti Özel Ceza Mahkemesi, eski devlet başkanı François Bozizé hakkında insanlığa karşı suçlamalarla gıyabında yargılamaya başlıyor. 79 yaşındaki Bozizé, 2003'te bir darbeyle iktidara gelmiş, 10 yıl sonra isyancılar tarafından devrilmişti. Davada yabancı yargıçlar da görev yapacak.
Gelişmenin arka planı
François Bozizé, 2003 yılında dönemin devlet başkanı Ange-Félix Patassé'yi devirerek iktidarı ele geçirmişti. Bozizé'nin yönetimi sırasında ülkede etnik çatışmalar ve insan hakları ihlalleri yoğunlaşmıştı. 2013'te Seleka isyancı koalisyonu tarafından devrilen Bozizé, ülkeyi terk ederek Çad ve ardından Gine'ye sığınmıştı. BM raporları, Bozizé yönetimindeki güçlerin sivil halka yönelik sistematik saldırılar düzenlediğini, işkence ve yargısız infazlar gerçekleştirdiğini ortaya koyuyor.
Özel Ceza Mahkemesi, 2015 yılında Orta Afrika Cumhuriyeti hükümeti ile BM arasında imzalanan bir anlaşma ile kuruldu. Mahkeme, 2003'ten bu yana işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçları yargılama yetkisine sahip. Bozizé'nin davası, mahkemenin en yüksek profilli davalarından biri. Mahkeme, Bozizé'yi özellikle Müslüman topluluklara yönelik saldırıları koordine etmekle suçluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Orta Afrika Cumhuriyeti, zengin maden kaynaklarına rağmen onlarca yıldır siyasi istikrarsızlık ve çatışmalarla boğuşuyor. Ülkede 2013'ten bu yana devam eden iç savaşta binlerce kişi hayatını kaybetti, yüz binlerce kişi yerinden edildi. Bölgede Rus paralı asker grubu Wagner'in varlığı da uluslararası endişelere yol açıyor. Bozizé'nin yargılanması, Afrika'da geçmiş liderlerin hesap vermesi açısından emsal teşkil edebilir. Ancak Bozizé'nin gıyabında yargılanması ve tutuklanma ihtimalinin düşük olması, davanın sembolik kalabileceği yorumlarına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Orta Afrika Cumhuriyeti ile artan ekonomik ve diplomatik ilişkilere sahip. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) bölgede kalkınma projeleri yürütüyor. Bozizé davası, uluslararası ceza hukukunun işleyişi açısından önemli bir test. Türkiye'nin Afrika'daki nüfuzu arttıkça, bölgedeki adalet mekanizmalarına yönelik tutumu da yakından izlenecek. Dava, Türkiye'nin uluslararası hukuka ve insan haklarına verdiği önemi vurgulaması açısından bir fırsat olabilir.
