Beş yıl önce, iklim bilimcilerine fosil yakıtlara karşı seslerini yükseltmeleri çağrısında bulunan açık bir mektup kaleme almıştım. O günden bu yana çok şey değişti; ancak beklenenin aksine, hükümetler iklim eyleminden geri adım atıyor. Orman yangınları dünyanın dört bir yanında şiddetini artırırken, küresel ısınmanın etkileri her geçen gün daha da hissedilir hale geliyor. Bu gidişat sürdürülemez; artık harekete geçme zamanı geldi.
Gelişmenin arka planı
İklim bilimci Bill McGuire, 2021 yılında The Guardian gazetesinde yayımlanan açık mektubunda, bilim insanlarını iklim krizi konusunda daha aktif olmaya ve fosil yakıt endüstrisine karşı net bir duruş sergilemeye çağırmıştı. O dönemde bu mektup, 400'den fazla bilim insanı tarafından imzalanmış ve bilim camiasında geniş yankı uyandırmıştı. Ancak aradan geçen beş yılda, hükümetlerin iklim politikalarında beklenen dönüşüm gerçekleşmedi. Aksine, birçok ülke fosil yakıt sübvansiyonlarını artırdı, yeni petrol ve doğalgaz projelerine onay verdi.
Bu yıl, Fransa ve İspanya'da çıkan orman yangınları, on binlerce hektarlık alanı küle çevirdi. İtfaiye ekipleri alevlerle boğuşurken, iklim bilimciler bu yangınların artık 'yeni normal' olduğunu vurguluyor. Akdeniz havzası, iklim değişikliğinin etkisiyle giderek daha kurak ve sıcak bir bölge haline geliyor. Bilim insanları, bu tür aşırı hava olaylarının sıklığının ve şiddetinin artacağını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İklim krizi küresel bir sorun olmakla birlikte, etkileri bölgesel düzeyde farklılık gösteriyor. Akdeniz ülkeleri orman yangınları ve kuraklıkla mücadele ederken, Asya'da sel felaketleri milyonlarca insanı yerinden ediyor. Afrika'da ise gıda güvenliği, iklim değişikliğinin doğrudan etkisi altında. Bu durum, iklim göçünü tetikleyerek siyasi ve ekonomik istikrarsızlığa yol açıyor. Uzmanlar, gelişmiş ülkelerin karbon emisyonlarını azaltma konusunda daha fazla sorumluluk alması gerektiğini savunuyor. Ancak Paris İklim Anlaşması hedeflerine ulaşmaktan hâlâ çok uzağız.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) son raporları, 1,5°C hedefinin aşılma riskinin her geçen yıl arttığını gösteriyor. Fosil yakıtların yakılmaya devam edilmesi, küresel sıcaklık artışını hızlandırıyor. Bilim insanları, geri dönüşü olmayan noktaların eşiğinde olduğumuzu belirtiyor. Bu bağlamda, McGuire'ın çağrısı giderek daha anlamlı hale geliyor: Bilim insanları sessiz kalmamalı, toplumu ve politikacıları uyarmalıdır. Ancak bireysel çabalar yeterli değil; sistemik bir dönüşüm gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İklim krizi, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir güvenlik ve ekonomi meselesi haline gelmiştir. Akdeniz Havzası'nda yer alan Türkiye, orman yangınları, kuraklık ve su kıtlığı riskiyle karşı karşıyadır. 2021'de yaşanan büyük orman yangınları, bu riskin ne kadar ciddi olduğunu göstermiştir. Ayrıca, tarım sektörü iklim değişikliğine karşı hassastır; bu durum gıda güvenliğini tehdit etmektedir. Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması ve enerji verimliliğini artırması, hem ekonomik hem de çevresel açıdan kritik öneme sahiptir. Uluslararası iklim müzakerelerinde aktif bir rol alması, bölgesel istikrarına da katkı sağlayabilir.
