Brüksel’in gösterişli neoklasik balo salonlarından birinde, avizelerin altında konuklar yerlerini almıştı. Saat sabah 10’du ve onlarca kişi, özel bir üye kulübünde düzenlenen etkinlik için toplanmıştı. Bu, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın gözde düşünce kuruluşu Mathias Corvinus Collegium’un (MCC) Brüksel ofisinin lansmanıydı. Ancak bu parlak başlangıcın üzerinden çok geçmeden MCC Brussels, ciddi bir krizin içine sürüklendi. Budapeşte’den akan yüz milyonlarca euroluk fon, hem AB kurumlarının hem de Macaristan’daki yeni başbakanın dikkatini çekti. Soruşturma başlatılırken, kuruluş ‘sivil topluma yönelik bir saldırı’ ile suçlanıyor.
Gelişmenin arka planı
MCC, Orbán’ın iktidardaki Fidesz partisine yakınlığıyla bilinen bir vakıf. Budapeşte merkezli kuruluş, son yıllarda Brüksel’de de etkinlikler düzenleyerek AB karşıtı ve muhafazakâr görüşleri yaymayı hedefliyor. Ancak bu genişleme, ciddi mali kaynaklar gerektiriyordu. Macar hükümetinin MCC’ye aktardığı fonlar, Avrupa Komisyonu’nun da radarına girdi. Komisyon, bu fonların AB bütçesinden gelen kaynaklarla mı yoksa doğrudan Macaristan devlet bütçesinden mi sağlandığını sorgulamaya başladı.
Tam bu sırada, Macaristan’da siyasi dengeler değişti. Orbán’ın uzun süreli iktidarı, muhalefetin baskısı ve AB’nin hukukun üstünlüğü endişeleriyle sarsıldı. Yeni başbakan, selefi Orbán’ın kurduğu bu yapıya karşı soruşturma başlattı. MCC’nin Brüksel ofisinin kapatılması veya fonlarının kesilmesi gündemde. Kuruluş yetkilileri ise bunu ‘sivil topluma yönelik bir saldırı’ olarak nitelendiriyor ve bağımsızlıklarını korumakta kararlı olduklarını vurguluyor.
Bölgesel veya küresel boyut
MCC Brüksel’in krizi, aslında daha büyük bir tartışmanın yansıması: AB içinde sivil toplum kuruluşlarının (STK) finansmanı ve bağımsızlığı. Orbán yıllardır AB’yi ‘liberal bir proje’ olarak eleştiriyor ve kendi ‘illiberal demokrasi’ modelini savunuyordu. MCC de bu modelin bir aracı olarak görülüyordu. Ancak AB, hukukun üstünlüğü ve demokratik denetim konusunda daha katı hale geldikçe, bu tür kuruluşların fonlanması sorgulanır oldu.
Brüksel’deki diğer düşünce kuruluşları, MCC’nin faaliyetlerini yakından takip ediyor. Bazıları, bu kuruluşun AB karşıtı söylemlerini yaymak için kamu kaynaklarını kullandığını iddia ediyor. MCC ise kendini ‘muhafazakâr fikirlerin savunucusu’ olarak tanımlıyor. Kriz, sadece Macaristan’ı değil, AB’nin doğuya doğru genişlemesi ve demokratik normların geleceğini de ilgilendiriyor. Polonya ve diğer Doğu Avrupa ülkelerindeki benzer yapılanmalar da bu süreçten etkilenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin AB ile ilişkileri açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye’de de benzer şekilde kamu fonlarıyla desteklenen düşünce kuruluşları ve STK’lar bulunuyor. AB, Türkiye’de hukukun üstünlüğü ve sivil toplumun bağımsızlığı konusunda sık sık eleştiriler yöneltiyor. MCC krizi, AB’nin bu tür yapıları denetleme konusunda ne kadar kararlı olduğunu gösteriyor. Türkiye’nin AB üyelik sürecinde, sivil toplumun bağımsız finansmanı ve hükümetten bağımsız hareket edebilmesi kritik bir mesele. Ankara’nın bu konudaki tutumu, Brüksel’le ilişkilerini şekillendirebilir.
