Bloomberg News'in 25 Eylül Cuma günü yayımladığı habere göre, yapay zeka şirketi OpenAI'nin dil modelleri, ABD hükümetine ait kamuya açık web sitelerinden bilgi topladı. Haberde, modellerin ABD Nüfus Bürosu (Census Bureau) ve Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) gibi kurumların internet sitelerine eriştiği belirtildi. OpenAI'nin bu erişimi nasıl gerçekleştirdiği veya hangi modellerin kullanıldığına dair detaylar netleşmedi. Şirketten konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Olayın Arka Planı
Yapay zeka modellerinin eğitimi için kullanılan veri kaynakları, son yıllarda yoğun tartışmaların odağında. OpenAI gibi şirketler, modellerini genellikle web'den topladıkları geniş veri kümeleriyle eğitiyor. Ancak bu veri toplama sürecinde telif hakkı ihlalleri, gizlilik ihlalleri ve kullanım izni gibi konular sık sık gündeme geliyor. ABD hükümet siteleri, kamuya açık bilgiler içermesi nedeniyle genellikle serbestçe erişilebilir kaynaklar arasında yer alıyor. Ancak Bloomberg'in haberi, bu tür erişimlerin otomatik sistemler aracılığıyla mı yoksa doğrudan mı gerçekleştiği sorusunu akıllara getiriyor.
Nüfus Bürosu, ABD'nin demografik yapısına ilişkin kritik verileri kamuoyuyla paylaşan bir kurum. SEC ise finansal piyasaları düzenleyen ve şirketlerin kamuya açık beyanlarını yayımlayan bir federal ajans. Her iki kurumun web sitelerinde, araştırmacılar, gazeteciler ve vatandaşlar için zengin bilgi kaynakları bulunuyor. Bu bilgilerin yapay zeka modelleri tarafından toplanması, kamu verilerinin kullanımına dair yeni etik ve hukuki soruları beraberinde getiriyor.
OpenAI, geçmişte de veri toplama yöntemleri nedeniyle eleştirilmişti. Şirket, modellerini eğitmek için çeşitli kaynaklardan veri topladığını kabul ediyor ancak genellikle kamuya açık verileri kullandığını savunuyor. Bloomberg'in haberinde, OpenAI'nin bu erişimleri nasıl gerçekleştirdiğine dair bir ayrıntı verilmedi. Konuya yakın kaynaklar, modellerin web kazıma (scraping) yöntemiyle bu sitelere erişmiş olabileceğini öne sürüyor. Web kazıma, otomatik botlar aracılığıyla web sitelerindeki içeriğin toplanması anlamına geliyor ve birçok site tarafından hizmet şartlarına aykırı olduğu gerekçesiyle yasaklanabiliyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Yapay zeka modellerinin kamu kurumlarının verilerine erişimi, sadece ABD ile sınırlı bir konu değil. Avrupa Birliği, yapay zeka düzenlemeleri konusunda öncü adımlar atarak AI Act'i kabul etti. Bu düzenleme, yapay zeka sistemlerinin şeffaflığı, veri kullanımı ve hesap verebilirliği konusunda katı kurallar getiriyor. ABD'de ise federal düzeyde kapsamlı bir yapay zeka yasası bulunmuyor; ancak eyaletler ve federal kurumlar çeşitli girişimlerde bulunuyor. OpenAI'nin bu tür erişimleri, ABD'deki düzenleyicilerin dikkatini çekebilir ve gelecekte daha sıkı denetimlere yol açabilir.
Öte yandan, kamuya açık verilerin yapay zeka eğitiminde kullanılması, veri gizliliği ve ulusal güvenlik açısından da tartışılıyor. Hükümet sitelerindeki bazı bilgiler kamuya açık olsa da, bu verilerin ticari bir yapay zeka modeli tarafından kullanılması, kamu kaynaklarının özel şirketler tarafından nasıl kullanılabileceği sorusunu gündeme getiriyor. Ayrıca, bu tür erişimlerin kötü niyetli aktörler tarafından da yapılabileceği ve ulusal güvenlik riski oluşturabileceği endişeleri var.
Bloomberg'in haberi, yapay zeka şirketlerinin veri toplama pratiklerine ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası. Geçtiğimiz aylarda birçok yapay zeka şirketi, telif hakkı ihlalleri nedeniyle dava edilmişti. OpenAI, özellikle yazarlar ve sanatçılar tarafından eserlerinin izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle dava ediliyor. Bu tür davalar, yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılan verilerin yasallığı konusunda emsal teşkil edebilir. ABD hükümet sitelerinden veri toplanması da benzer bir hukuki tartışmayı tetikleyebilir.
OpenAI'nin yanı sıra Google, Meta ve Anthropic gibi diğer yapay zeka şirketleri de benzer veri toplama yöntemleri kullanıyor. Bu şirketlerin de kamu kurumlarının sitelerine erişip erişmediği bilinmiyor. Ancak sektör genelinde, yapay zeka modellerinin eğitimi için gereken veri miktarı arttıkça, şirketlerin daha agresif veri toplama yöntemlerine başvurabileceği öngörülüyor. Bu durum, veri sağlayıcıları ve kullanıcılar arasında yeni anlaşmazlıklara yol açabilir.
ABD hükümeti, kamuya açık verilerin kullanımı konusunda net bir politika belirlemiş değil. Bazı kurumlar, web sitelerinde robotlara izin verilip verilmediğini belirten robots.txt dosyaları aracılığıyla kurallar koyuyor. Ancak bu kuralların ne kadar etkili olduğu tartışmalı. OpenAI'nin bu kurallara uyup uymadığı bilinmiyor. Eğer şirket, kurumların belirlediği kuralları ihlal ettiyse, yasal yaptırımlarla karşılaşabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında kendi düzenlemelerini oluşturma sürecinde. Kamu kurumlarının verilerinin yapay zeka şirketleri tarafından toplanması, Türkiye için de benzer riskler taşıyor. Türkiye'de de kamuya açık verilerin yapay zeka eğitiminde kullanımı, kişisel verilerin korunması kanunu (KVKK) kapsamında değerlendirilebilir. Ayrıca, yerli yapay zeka modellerinin geliştirilmesi için kamu verilerinin nasıl kullanılacağı önemli bir konu. OpenAI'nin bu tür erişimleri, Türkiye'nin kendi yapay zeka politikalarını belirlerken veri güvenliği ve egemenlik konularını daha fazla önemsemesine yol açabilir. Türkiye'nin ABD ile veri paylaşımı ve siber güvenlik işbirliği de bu bağlamda yeniden değerlendirilebilir.
