Eski İsrail Başbakanı Ehud Olmert, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında olası bir nükleer anlaşmanın, İsrail'de özellikle Başbakan Binyamin Netanyahu ve destekçileri tarafından bir "ihanet" olarak algılanabileceğini belirtti. Olmert, İrlanda kamu yayıncısı RTE'ye verdiği röportajda, "Netanyahu'nun orijinal pozisyonundan bakıldığında, bu anlaşma bir ihanet olarak yorumlanabilir" dedi. Anadolu Ajansı'nın aktardığı habere göre, Olmert, İran'ın nükleer programı konusunda varılacak herhangi bir uzlaşının, İsrail'in güvenlik endişelerini gidermekten uzak olduğunu ifade etti. Olmert'in bu açıklamaları, ABD ile İran arasında yıllardır süren nükleer müzakerelerin son aşamaya geldiği bir dönemde geldi. Taraflar, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için yoğun çaba harcıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki nükleer anlaşma görüşmeleri, 2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın JCPOA'dan tek taraflı çekilmesinin ardından durma noktasına gelmişti. Trump'ın bu adımı, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yeniden başlatmasına ve nükleer programını ilerletmesine yol açtı. Joe Biden'ın başkanlık koltuğuna oturmasıyla birlikte, ABD, İran ile müzakereleri yeniden başlatma niyetini açıkladı. Ancak müzakereler, her iki tarafın da taviz vermekte zorlanması ve bölgesel güç dengeleri nedeniyle karmaşık bir hal aldı. İsrail, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemeyi temel bir güvenlik önceliği olarak görüyor ve bu konuda uluslararası toplumdan destek bekliyor. Netanyahu hükümeti, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmanın, İran'ın nükleer tesislerini sıkı bir şekilde denetlememesi halinde, İsrail'in güvenliği için bir tehdit oluşturacağını savunuyor. Olmert, Netanyahu'nun İran konusundaki sert tutumunun, anlaşmanın kabul edilmesini zorlaştırdığına dikkat çekti. Olmert, "Netanyahu, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceğini defalarca söyledi. Bu nedenle, ABD'nin İran'la bir anlaşmaya varması, İsrail'de büyük bir hayal kırıklığı yaratabilir" şeklinde konuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran anlaşmasının bölgesel yansımaları da oldukça geniş kapsamlı olabilir. İran'ın nükleer programının sınırlandırılması, Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölgedeki birçok aktör tarafından yakından takip ediliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, İran'ın nükleer silah sahibi olması durumunda kendilerinin de nükleer program başlatabileceklerini ima etmişlerdi. Bu durum, Ortadoğu'da bir nükleer silahlanma yarışını tetikleyebilir. Öte yandan, İran'ın uluslararası yaptırımlardan kurtulması, bölgesel nüfuzunu artırabilir ve Yemen, Suriye, Lübnan gibi ülkelerdeki vekil güçlerine daha fazla kaynak aktarmasına olanak tanıyabilir. İsrail ise bu durumu kendi güvenliği için doğrudan bir tehdit olarak görüyor. Olmert, "İran'ın bölgesel faaliyetleri, özellikle Hizbullah ve Hamas'a verdiği destek, İsrail için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Eğer ABD, İran'la bir anlaşma yaparsa, bu tehditler daha da artabilir" uyarısında bulundu. Küresel boyutta ise, anlaşmanın imzalanması, ABD'nin uluslararası itibarını onarmasına ve Çin ile Rusya'nın bölgedeki etkisini dengelemesine yardımcı olabilir. Ancak, İsrail'in anlaşmaya karşı çıkması, ABD ile İsrail arasında uzun vadeli bir gerginliğe yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin dış politikası ve güvenliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Türkiye, İran'ın nükleer programı konusunda diplomatik çözümden yana bir tutum sergilerken, aynı zamanda İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe duymaktadır. Anlaşmanın sağlanması, Türkiye'nin İran ile olan ticari ilişkilerini olumlu etkileyebilir ve enerji işbirliğini artırabilir. Ancak, İsrail'in anlaşmaya sert tepki göstermesi, bölgede yeni bir gerginlik dalgası yaratabilir. Türkiye, bu süreçte hem İran hem de İsrail ile dengeli bir ilişki yürütmek zorunda kalacaktır. Ayrıca, İran'dan gelecek olası bir göç dalgası veya terör tehdidi gibi güvenlik risklerini de göz önünde bulundurmalıdır.
