Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), yayımladığı son raporda İran merkezli jeopolitik gerilimin küresel ekonomiyi resesyon riskiyle karşı karşıya bıraktığını duyurdu. Örgüt, Orta Doğu'daki çatışmaların zaten yavaşlamış olan büyümeyi daha da baskılayarak birçok ülkeyi resesyona sürükleyebileceğini ve enflasyonu önemli ölçüde artırabileceğini belirtti. Raporda, çatışmanın süresine bağlı olarak petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki yükselişin küresel tedarik zincirlerini bozacağı, yatırımcı güvenini sarsacağı ve merkez bankalarının faiz indirimi planlarını sekteye uğratacağı vurgulandı.
Gelişmenin Arka Planı: İran Çatışmasının Ekonomik Yansımaları
OECD'nin raporu, İran ile Batılı ülkeler arasındaki nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesi ve bölgedeki vekalet savaşlarının tırmanması sonucu hazırlandı. Rapora göre, çatışmanın başlangıcından bu yana küresel emtia piyasalarında belirsizlik had safhaya ulaştı. Ham petrol fiyatları varil başına 100 dolar sınırına dayanırken, doğalgaz fiyatları Avrupa'da geçen yılın aynı dönemine göre %40 arttı. OECD, çatışmanın bir yılı aşması halinde küresel GSYİH'nın %1,5 ila %2 oranında daralacağını, enflasyonun ise gelişmiş ülkelerde %6, gelişmekte olan ülkelerde %10 seviyelerinin üzerine çıkacağını öngörüyor.
Örgüt, İran'ın petrol ihracatına yönelik olası bir ablukanın dünya ham petrol arzının %3'ünü doğrudan etkileyeceğini, Hürmüz Boğazı'nın kapanması halinde ise bu oranın %20'ye ulaşabileceğini belirtiyor. Bu durum, özellikle Asya ve Avrupa ekonomilerini kırılgan hale getirirken, ABD ve Suudi Arabistan'ın acil durum stokları devreye sokmasına rağmen fiyat istikrarının sağlanamayacağı ifade ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Zincirleme Etkiler
Çatışmanın ekonomik yansımaları sadece enerji sektörüyle sınırlı kalmıyor. OECD raporu, tedarik zincirlerindeki aksamaların otomotiv, elektronik ve gıda gibi kritik sektörleri vuracağını vurguluyor. Özellikle İran üzerinden geçen Orta Koridor rotasının güvenliğinin tehlikeye girmesi, Çin-Avrupa arasındaki ticaret hacmini %12 daraltabilir. Aynı şekilde, Kızıldeniz'de artan deniz güvenliği riskleri Süveyş Kanalı trafiğini %8 azaltırken, navlun maliyetleri pandemi döneminin zirvesine yaklaştı.
Raporda, gelişmekte olan ülkelerin duruma en kırılgan grup olduğu belirtiliyor. Gıda ve enerji ithalatına bağımlı olan ülkeler, artan fiyatlar karşısında ödemeler dengesi krizleriyle karşılaşabilir. IMF verilerine göre, Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde enflasyon oranı halihazırda %15'in üzerinde seyrediyor. OECD, çatışmanın devamı halinde bu bölgedeki yoksulluk oranlarının 2025 yılı sonuna kadar 10 puan artabileceği uyarısını yapıyor.
Merkez bankalarının para politikaları da bu tabloda kilit rol oynuyor. Fed ve Avrupa Merkez Bankası, faiz indirimlerini ertelemek zorunda kalabilir. OECD başekonomisti, 'Enflasyonla mücadelede kazanımlar jeopolitik risklerle yok olabilir' ifadelerini kullandı. Bu durum, finansal piyasalarda dalgalanmaları artırırken, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışlarını hızlandırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran çatışması, Türkiye için enerji fiyatları ve ticaret yolları açısından kritik riskler barındırıyor. Türkiye, doğalgaz ihtiyacının yaklaşık %20'sini İran'dan karşılıyor; olası bir abluka, enerji maliyetlerini katlayarak cari açığı daha da büyütebilir. Ayrıca, Orta Koridor'un güvenliğinin zayıflaması, Türkiye'nin Çin ve Avrupa arasında oynadığı lojistik köprü rolünü olumsuz etkileyebilir. Ancak, Katar ve Azerbaycan ile artan enerji iş birliği, Türkiye'ye alternatif kaynak sağlama fırsatı sunuyor. Diğer yandan, çatışmanın bölgesel istikrarsızlığı artırması, Türkiye'nin güney sınırlarında güvenlik risklerini yükseltebilir. Türkiye, bu krizde hem ekonomik kırılganlıklarını azaltacak adımlar atmalı hem de diplomatik kanalları açık tutarak bölgesel bir istikrar unsuru olmaya devam etmelidir.
