Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın (NPT) 11. Gözden Geçirme Konferansı, 22 Mayıs’ta New York’ta sona erdi. Beş yılda bir toplanan konferans, antlaşmanın uygulanmasını değerlendirmek, teknolojik ve jeopolitik gelişmelere yanıt vermek ve devletlerin taahhütlerini yeniden teyit etmek için önemli bir platform sunuyor. Bu yılki konferans, nükleer silahsızlanma, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı konularında taraflar arasında görüş ayrılıklarını su yüzüne çıkardı. Konferansın ana gündem maddeleri arasında, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı bağlamında nükleer tehditler, İran’ın nükleer programı ve Kuzey Kore’nin nükleer silah geliştirme çabaları yer aldı.
Gelişmenin Arka Planı
NPT, 1970 yılında yürürlüğe giren ve nükleer silah sahibi olmayan devletlerin bu silahları edinmesini engellemeyi, nükleer silahsızlanmayı teşvik etmeyi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımını kolaylaştırmayı amaçlayan bir anlaşmadır. 191 ülke tarafından onaylanan bu antlaşma, küresel nükleer düzenin temel taşı olarak kabul edilir. Ancak konferans öncesinde, nükleer silah sahibi devletlerin silahsızlanma konusundaki yavaş ilerlemesi, ABD’nin İran’la nükleer anlaşmadan çekilmesi ve Rusya’nın nükleer retorik kullanımı gibi faktörler gergin bir atmosfere yol açtı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Konferans sırasında öne çıkan başlıklardan biri, Rusya’nın Ukrayna’daki savaş sırasında nükleer silah kullanma tehditleri oldu. Birçok ülke, bu tehditleri NPT’nin ruhuna aykırı buldu ve kınadı. İran’ın nükleer faaliyetleri de tartışma konusuydu; ABD ve Avrupalı müttefikler, İran’ın uranyum zenginleştirme çalışmalarını sınırlandırması için baskı yaparken, İran nükleer programının barışçıl olduğu savunuyor. Kuzey Kore, antlaşmadan çekilen tek ülke olarak konferansta eleştirildi, ancak kendisi katılmadı. Konferansın sonunda, bazı ilerlemelere rağmen (örneğin, nükleer atık yönetimi konusunda ortak bir bildiri) nihai bir uzlaşma belgesi kabul edilemedi. Bu durum, NPT’nin gelecekteki etkinliğine dair soru işaretleri yarattı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NPT’ye 1980 yılında taraf olan ve nükleer silahsızlanma hedeflerini destekleyen bir ülkedir. Konferansın çıktıları, Türkiye’nin nükleer enerji programı ve bölgesel güvenlik dinamikleri açısından önemlidir. Türkiye, nükleer silahsızlanma konusunda daha somut adımlar atılmasını savunurken, İran’ın nükleer programı ve Rusya’nın tehditleri gibi konular doğrudan güvenliğini etkilemektedir. Ayrıca, Akkuyu Nükleer Santrali’nin inşasıyla nükleer enerjinin barışçıl kullanımı konusunda artan bir ilgisi vardır. NPT’nin zayıflaması, bölgede nükleer silah edinme yarışını tetikleyebileceği için Türkiye için endişe vericidir.
