İngiltere'nin 1966 Dünya Kupası şampiyonu kadrosunda yer alan efsanevi futbolcu Nobby Stiles'ın 2020'deki ölümüne, futbol topuna tekrar tekrar kafa vurması sonucu gelişen bir beyin hastalığının neden olduğu kesinleşti. Adli tıp kurumu tarafından yapılan açıklamada, Stiles'ın beyninde kronik travmatik ensefalopati (CTE) adı verilen dejeneratif bir hastalık tespit edildiği belirtildi. Bu hastalık, özellikle Amerikan futbolu ve boks gibi temas sporlarında sıkça görülüyor ancak futbolda nadiren rapor ediliyor. Savcı Joanne Kearsley, ölümün 'mesleki hastalık' kaynaklı olduğunu ve futbolun bu yönüyle ilgili farkındalık yaratılması gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin arka planı: Futbolda CTE tartışmaları büyüyor
Nobby Stiles, 30 Ekim 2020'de 78 yaşında hayatını kaybetti. Ancak ölümü yetkililer tarafından adli tıp kurumuna bildirilmediği için otopsi yapılamamıştı. Daha sonra ailenin talebi üzerine yapılan incelemede, beyninde CTE bulgularına rastlandı. CTE, tekrarlayan kafa darbeleri sonucu beyinde tau proteini birikmesiyle oluşan ve hafıza kaybı, depresyon, saldırganlık gibi belirtilere yol açan bir hastalık. Stiles'ın ailesi, onun ölümünden önceki yıllarda hafıza problemleri yaşadığını ve emekliliğinde bu durumun kötüleştiğini ifade etti. Bu vaka, futbolda kafa vuruşlarının yasaklanması yönündeki tartışmaları yeniden alevlendirdi. İskoçya Futbol Federasyonu, 2020'de profesyonel maçlarda kafa vuruşunu sınırlayan kurallar getirmişti. İngiltere Futbol Federasyonu ise henüz benzer bir adım atmış değil. Uzmanlar, özellikle çocuk futbolunda kafa vuruşunun tamamen kaldırılması gerektiğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Spor dünyasında güvenlik endişeleri
Nobby Stiles vakası, dünya genelinde sporcularda CTE vakalarının arttığı bir dönemde ortaya çıktı. Amerikan futbolu liginin (NFL) binlerce oyuncusu CTE teşhisi konmuş, boks ve buz hokeyinde de benzer vakalar rapor edilmişti. Ancak futbolda bu kadar yüksek profilli bir vakanın ortaya çıkması, sporun kurallarını yeniden gözden geçirme çağrılarını güçlendirdi. Dünya Sağlık Örgütü, spor kaynaklı beyin sarsıntıları konusunda kılavuz yayımlarken, Avrupa Birliği de spor güvenliği standartlarını tartışmaya açtı. Stiles'ın eski takım arkadaşlarından Bobby Charlton'ın da demansla mücadele ettiği biliniyor. Bu durum, 1960'lar ve 70'lerdeki futbol toplarının daha ağır olduğu gerçeğiyle birleşince, dönemin oyuncularının daha büyük risk altında olduğu düşünülüyor. Öte yandan, modern hafif ve su geçirmez topların etkisinin henüz bilinmediği de belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de futbolun sağlık boyutuna ilişkin tartışmaları da beraberinde getirebilir. Türkiye Futbol Federasyonu ve Sağlık Bakanlığı, uluslararası literatürü dikkate alarak özellikle amatör ve çocuk futbolunda kafa vuruşu sınırlaması getirebilir. Ayrıca, eski futbolcuların sağlık taramalarının düzenli yapılması ve spor geçmişi olan bireylerde demans gibi hastalıkların erken teşhisi için farkındalık artırılabilir. Küresel futbol endüstrisinde Türkiye'nin önemli bir paydaş olduğu düşünülürse, bu konuda alınacak önlemler hem ülke içi spor sağlığı politikalarını etkileyecek hem de uluslararası alanda örnek teşkil edebilecektir.
