Nijerya hükümeti, İngiliz-Hollanda enerji devi Shell Plc'nin 20 milyar dolar değerindeki derin deniz petrol projesi için üretime bağlı vergi kredisi (production-linked tax credit) sağladı. Konuya yakın kaynaklara göre, Afrika'nın en büyük petrol üreticisi olan Nijerya, bu teşvik mekanizmasını diğer büyük petrol şirketlerine de genişletmeyi planlıyor. Shell'in Nijerya'daki en büyük yatırımlarından biri olan bu proje, ülkenin düşen petrol üretimini canlandırmayı hedefliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Nijerya, son yıllarda petrol üretiminde önemli bir düşüş yaşadı. Ülkenin günlük ham petrol üretimi, 2020'deki 2 milyon varil seviyesinden 2023'te 1,2 milyon varilin altına geriledi. Bunun başlıca nedenleri arasında yatırım eksikliği, hırsızlık ve petrol sahalarındaki altyapı sorunları yer alıyor. Nijerya hükümeti, üretimi artırmak için uluslararası petrol şirketlerine cazip teşvikler sunma yoluna gitti. Shell'in Bonga South West olarak bilinen derin deniz projesi, 200.000 varil/gün kapasiteye ulaşması beklenen büyük bir saha. Proje için verilen vergi kredisi, üretimle doğrudan bağlantılı olduğu için şirketin yatırım maliyetlerini düşürmeyi amaçlıyor.
Shell, Nijerya'da onlarca yıldır faaliyet gösteriyor ve ülkenin en büyük yabancı petrol yatırımcılarından biri. Ancak son yıllarda şirket, Nijerya'daki karada bulunan bazı varlıklarını satışa çıkarmış ve daha karlı derin deniz projelerine odaklanmıştı. Bu yeni vergi teşviki, Shell'in Nijerya'ya olan bağlılığını sürdürdüğünü gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Nijerya'nın bu hamlesi, sadece kendi enerji sektörü için değil, aynı zamanda küresel petrol piyasaları için de önemli. Afrika'nın en büyük ekonomisi olan Nijerya'nın üretimini artırması, OPEC+ içindeki konumunu güçlendirebilir. Ancak ülke, son yıllarda OPEC kotalarını dahi dolduramıyor; bu da uluslararası alanda güvenilirliğini zedeliyor. Öte yandan, büyük petrol şirketlerine sağlanan bu tür vergi indirimleri, Batılı ülkelerde eleştirilere yol açabiliyor. Özellikle iklim değişikliğiyle mücadele bağlamında, fosil yakıt yatırımlarının teşvik edilmesi tartışma yaratıyor. Ancak Nijerya gibi gelişmekte olan ülkeler, enerji geçişini kalkınma ihtiyaçlarıyla dengeleme arayışında.
Shell'in derin deniz projesi, teknolojik açıdan da büyük önem taşıyor. Derin deniz petrol çıkarımı, yüksek maliyetli ve riskli bir faaliyet; bu nedenle şirketler uzun vadeli istikrar ve teşvikler bekliyor. Nijerya'nın bu projeye verdiği destek, diğer uluslararası enerji şirketlerine de sinyal gönderiyor: Ülkede yatırım yapmak karlı olabilir. Son dönemde TotalEnergies ve ExxonMobil de Nijerya'da benzer projeler için görüşmeler yürütüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılayan bir ülke olarak, küresel petrol piyasalarındaki gelişmeleri yakından takip etmektedir. Nijerya'nın petrol üretimini artırması, küresel arz fazlası yaratıp fiyatları düşürebilir; bu da Türkiye'nin enerji ithalat maliyetini olumlu etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, Nijerya ile ikili ilişkilerini geliştirme arayışında; bu tür büyük enerji yatırımları, Türk müteahhitlik ve hizmet şirketleri için fırsatlar doğurabilir. Ancak doğrudan bir etkiden söz etmek için henüz erken; gelişmeler izlenmeli.
