Nijerya, Pazartesi günü Güney Afrika'yı, Nijeryalılara ve diğer Afrikalı göçmenlere yönelik yabancı düşmanı saldırıları önlemek için daha fazla çaba göstermeye çağırdı. Abuja yönetimi, tekrarlanan şiddet olaylarının iki ülke arasındaki ilişkileri gerdiğini ve Güney Afrika hükümetinin bu saldırılara göz yumduğu yönünde soru işaretleri doğurduğunu açıkladı. Nijerya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, saldırıların 'kabul edilemez' olduğu vurgulanarak, Güney Afrika makamlarının failleri adalete teslim etmesi ve benzer olayların önlenmesi için somut adımlar atması gerektiği ifade edildi.
Gerilimin Arka Planı ve Yaşanan Son Gelişmeler
Nijerya ile Güney Afrika arasındaki ilişkiler, son yıllarda Güney Afrika'da yaşanan yabancı düşmanı şiddet olayları nedeniyle zaman zaman gerginleşiyor. Özellikle 2019 yılında Johannesburg ve Pretoria'da yaşanan ve çoğunluğu Nijeryalı olmak üzere onlarca Afrikalı göçmenin hedef alındığı saldırılar, iki ülke arasında diplomatik krize yol açmıştı. O dönemde Nijerya, Güney Afrika büyükelçisini geri çekmiş ve Güney Afrika'daki Nijeryalı işletmelerine yönelik saldırıları protesto etmişti. Benzer şiddet olaylarının 2021 ve 2023 yıllarında da yaşanması, Abuja yönetiminin tepkisini artırdı.
Son olarak geçtiğimiz hafta sonu, Johannesburg'un merkezindeki bir mahallede bir grup silahlı kişinin Nijeryalı göçmenlere ait dükkanlara ve evlere saldırdığı bildirildi. Saldırılarda ölen veya yaralananların olduğu, bazı Nijeryalıların da güvenli bölgelere sığındığı aktarıldı. Nijerya Dışişleri Bakanlığı, bu olayların ardından Güney Afrika hükümetine resmi bir nota ileterek, saldırganların yakalanması ve yargılanması çağrısında bulundu. Açıklamada, “Bu tür eylemler, sadece Nijerya vatandaşlarını değil, tüm Afrika halkını hedef alan insanlık dışı bir tutumdur. Güney Afrika hükümetinin bu saldırıları önlemekte yetersiz kalması, hatta bazı çevrelerde hoşgörüyle karşılanması, endişe vericidir” denildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Afrika Birliği ve Göç Politikaları
Yabancı düşmanı saldırılar, yalnızca ikili ilişkileri etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda Afrika kıtasının bütünleşme çabalarına da gölge düşürüyor. Afrika Birliği (AU), kıta içi göçün serbestleştirilmesi ve ekonomik iş birliğinin artırılması yönünde politikalar izliyor. Ancak Güney Afrika'daki bu tür olaylar, göçmenlerin güvenliğinin sağlanamadığı izlenimini vererek kıta içi hareketliliği olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, Güney Afrika'daki yabancı düşmanlığın temelinde işsizlik, gelir eşitsizliği ve sosyal hizmetlerin yetersizliği gibi ekonomik sorunların yattığını belirtiyor. Yerel halkın, göçmenleri işlerini ellerinden alan bir tehdit olarak görmesi, siyasi söylemlerde de zaman zaman popülist bir dille körükleniyor.
Nijerya, kıtanın en kalabalık ülkesi olarak diasporadaki vatandaşlarının haklarını korumak için diplomatik girişimlerini artırmış durumda. Abuja yönetimi, Güney Afrika'daki Nijeryalılara yönelik saldırıları kınarken, benzer olayların yaşandığı diğer ülkelerle de iş birliği yaparak göçmenlerin güvenliğini sağlamaya çalışıyor. Öte yandan Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, geçmişte yaptığı açıklamalarda yabancı düşmanlığını kınadığını ifade etmiş ancak önleyici tedbirlerin yetersiz kalması eleştirilere neden oluyor. Bu durum, Afrika Birliği'nin kıta içi serbest dolaşım protokolünün uygulanmasında da ciddi engeller oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasıyla ekonomik ve diplomatik ilişkilerini son yıllarda önemli ölçüde geliştirmiştir. Afrika'da artan yabancı düşmanlığı, Türk vatandaşlarının ve Türk işletmelerinin bulunduğu ülkelerde güvenlik risklerini artırabilir. Türkiye'nin Afrika'daki ticari çıkarları ve yatırımları göz önünde bulundurulduğunda, bu tür olayların bölgesel istikrarı tehdit etmesi, Ankara'nın da dikkatle izlemesi gereken bir konudur. Ayrıca Türkiye, Afrika ülkeleriyle olan iş birliğini güçlendirirken, göçmen ve mülteci hakları konusundaki hassasiyetiyle de bilinmektedir. Bu tür gelişmeler, Türkiye'nin kıtadaki barış ve istikrarı destekleme politikalarıyla örtüşen bir tutum sergilemesini gerektirmektedir.
