Kaliforniya Valisi Gavin Newsom (Demokrat), Cuma günü Amerika Birleşik Devletleri'nin en zengin vatandaşları için ulusal bir vergi çağrısında bulundu. Newsom, eyaletinde Kasım ayındaki seçimlerde oylanacak bir milyarder vergisi önerisine karşı çıktıktan bir gün sonra, artan servet eşitsizliğine çözüm olarak sunduğu planını kamuoyuyla paylaştı. Vali, San Francisco Chronicle'da yayımlanan bir köşe yazısında, ülke çapında bir milyarder vergisinin, federal hükümetin sağlık, eğitim ve altyapı gibi alanlara yatırım yapmasına olanak tanıyacağını savundu.
Gelişmenin arka planı
Newsom'un çıkışı, Kaliforniya'da önümüzdeki Kasım ayındaki genel seçimlerde oylanacak olan bir eyalet düzeyindeki milyarder vergisi teklifinin ardından geldi. Söz konusu teklif, eyaletteki milyarderlerin net varlıklarının belirli bir oranını vergi olarak ödemesini öngörüyor. Ancak Newsom, bu teklife karşı çıktığını ve bunun yerine ulusal düzeyde bir çözümün daha etkili olacağını belirtti. Vali, köşe yazısında, 'Milyarderler vergiden kaçmak için eyalet değiştirebilir, ancak ülkeyi terk edemezler' ifadesini kullanarak, federal bir verginin daha adil ve uygulanabilir olduğu mesajını verdi. Newsom, bu verginin yılda 50 milyar dolardan fazla gelir getirebileceğini ve bu gelirin sağlık hizmetleri, eğitim ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi alanlarda kullanılabileceğini söyledi.
California'daki milyarder vergisi teklifi, eyalet yasama meclisinde Demokratların desteğini alsa da, iş dünyası ve Cumhuriyetçiler tarafından şiddetle eleştirildi. Eleştirmenler, bu tür bir verginin yatırımları caydıracağını ve zenginlerin eyaletten kaçışını hızlandıracağını savunuyor. Newsom, eyalet düzeyindeki teklife karşı çıkarak, hem bu eleştirileri geçersiz kılmaya hem de ulusal bir tartışma başlatmaya çalışıyor. Vali, ABD'deki gelir eşitsizliğinin son elli yılın en yüksek seviyesinde olduğunu ve bu durumun toplumsal huzursuzluğa yol açtığını belirtti.
Newsom'un ulusal milyarder vergisi çağrısı, Demokrat Parti içinde de farklı tepkilere yol açtı. Partinin ilerici kanadı, bu öneriyi desteklerken, merkezci Demokratlar ve Cumhuriyetçiler ise vergi artışlarının ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Beyaz Saray'dan henüz resmi bir açıklama gelmezken, Başkan Joe Biden'ın daha önceki dönemlerde benzer bir vergiyi gündeme getirdiği ancak Kongre'de yeterli desteği alamadığı biliniyor. Newsom'un bu çıkışı, 2028 başkanlık seçimleri için bir adaylık sinyali olarak da yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Milyarder vergisi tartışmaları yalnızca ABD ile sınırlı değil; birçok ülkede benzer öneriler gündeme geliyor. Dünya genelinde artan gelir eşitsizliği, hükümetleri zenginleri daha fazla vergilendirmeye yöneltiyor. Örneğin, İspanya ve Arjantin gibi ülkelerde milyarderlerden alınan geçici vergiler uygulamaya konuldu. Avrupa Birliği de, dijital devler ve yüksek net değere sahip bireyler için küresel bir asgari vergi oranı üzerinde çalışıyor. Newsom'un önerisi, ABD'nin bu küresel trende uyum sağlaması gerektiğini vurguluyor.
Ekonomik eşitsizlik, sadece iç politika değil, aynı zamanda dış politika açısından da önemli bir faktör haline geldi. ABD'deki gelir uçurumunun büyümesi, toplumsal gerilimleri artırırken, diğer ülkelerde de benzer sorunların yaşanması, küresel istikrarı tehdit ediyor. Bu nedenle, Newsom'un çağrısı, uluslararası kuruluşlar ve diğer hükümetler tarafından dikkatle izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de son yıllarda benzer bir vergi politikası tartışması yaşanmıyor olsa da, ABD'deki bu gelişme küresel bir trendin habercisi olabilir. Türkiye, yüksek enflasyon ve düşük gelirli vatandaşların alım gücünü korumak gibi benzer sorunlarla karşı karşıya. Artan eşitsizlikle mücadele için Türkiye'nin de vergi politikalarını güncellemesi gerekebilir. Özellikle, küresel bir milyarder vergisi uygulaması, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin daha adil bir ekonomik düzen kurmasına yardımcı olabilir. Ayrıca, ABD'nin izleyeceği bu politika, uluslararası sermaye akımlarını etkileyebilir ve Türkiye'nin yabancı yatırım politikaları üzerinde dolaylı bir etkisi olabilir.
