New York Eyaleti’nde dört yıl önce kabul edilen ve 1975 tarihli Tatlı Su Sulak Alanları Yasası’nı (Freshwater Wetlands Act) güncelleyerek bir milyon dönümden fazla yeni sulak alanı koruma altına alan yasa değişikliği, bir mahkeme kararıyla askıya alındı. Karar, çevre koruma çabalarını en az birkaç yıl daha geciktirecek ve eyaletin iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerine darbe vuracak.
Yasanın Kapsamı ve Mahkeme Kararının Detayları
New York Eyalet Meclisi, 2022 yılında 1975 tarihli Tatlı Su Sulak Alanları Yasası’nda yaptığı değişiklikle, daha önce federal koruma kapsamı dışında kalan yüz binlerce dönümlük sulak alanı eyalet yönetmeliğine tabi kılmayı hedeflemişti. Değişiklik, özellikle tarım arazileri ve kırsal bölgelerdeki küçük sulak alanları da kapsayarak toplamda 1 milyon dönümden (yaklaşık 405 bin hektar) fazla alanı koruma şemsiyesi altına almayı öngörüyordu. Ancak, New York builders association ve emlak geliştirme şirketleri tarafından açılan dava sonucunda, bir eyalet mahkemesi yasanın bazı hükümlerini “belirsiz ve uygulanamaz” bularak iptal etti. Mahkeme, özellikle “sulak alan” tanımının genişletilmesinin mülk sahipleri üzerinde aşırı külfet yarattığına hükmetti.
Karar, çevre örgütleri tarafından “iklim krizine karşı atılan en önemli adımlardan birinin durdurulması” olarak nitelendirilirken, tarım ve emlak sektörü temsilcileri ise kararı “mülkiyet haklarının korunması” açısından memnuniyetle karşıladı. New York Çevre Koruma Departmanı (DEC), kararın ardından yaptığı açıklamada, yasanın uygulanması için gerekli yönetmeliklerin hazırlanmasının en az iki yıl daha süreceğini, bu süreçte de mevcut koruma tedbirlerinin geçerli olacağını duyurdu.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Sulak Alanların Korunması Neden Kritik?
Sulak alanlar, karbon tutma kapasiteleri sayesinde iklim değişikliğiyle mücadelede kilit rol oynar. ABD’deki sulak alanlar, her yıl milyonlarca ton karbondioksiti emerek sera gazı salınımını dengeler. Ayrıca selleri önleme, su kalitesini artırma ve biyolojik çeşitliliği koruma gibi ekosistem hizmetleri sunar. New York’taki bu gecikme, ABD’nin genelinde sulak alan koruma politikalarının giderek zayıfladığı bir döneme denk geliyor. 2023’te ABD Yüksek Mahkemesi’nin Sackett v. EPA kararıyla federal düzeyde sulak alan korumasının daraltılması, eyaletlerin kendi yasalarını güçlendirmesini daha da önemli hale getirmişti. Ancak New York’taki bu mahkeme kararı, eyalet düzeyinde bile koruma çabalarının hukuki engellerle karşılaşabileceğini gösteriyor.
Dünya genelinde sulak alanlar, son 50 yılda %35 oranında azaldı. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), sulak alan kaybının hız kesmeden devam etmesi halinde, küresel karbon döngüsünde geri dönülemez hasarlar oluşabileceği uyarısında bulunuyor. New York kararı, bu küresel eğilimin bir yansıması olarak değerlendirilebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, sulak alanlar açısından zengin bir coğrafyaya sahip olmasına rağmen, son yıllarda hızlı kentleşme ve tarımsal dönüşüm nedeniyle önemli sulak alan kayıpları yaşıyor. New York’taki bu mahkeme kararı, sadece ABD’de değil, dünyada sulak alan koruma politikalarının hukuki ve siyasi engellerle karşılaşabileceğini gösteriyor. Türkiye açısından, özellikle Ramsar Sözleşmesi kapsamında korunan alanların yanı sıra, küçük ölçekli sulak alanların da yasal koruma altına alınması gerekiyor. Bu karar, Türkiye’nin sulak alan yönetiminde benzer hukuki boşluklar yaşamaması için mevzuatını güçlendirmesi gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum çerçevesinde sulak alanların karbon tutma kapasitesinin korunması, Türkiye’nin ulusal katkı beyanı hedefleri açısından kritik önem taşıyor.
