New York, dünyanın en kötü üne sahip cezaevlerinden biri olan Rikers Adası’nı kapatma kararı aldı. Yerine inşa edilecek dört adet çok katlı ‘Jailscraper’ (hapishane gökdeleni), sadece şehrin ceza adalet sistemini değil, aynı zamanda suçluların topluma yeniden kazandırılmasına yönelik bütüncül bir anlayışı temsil ediyor. Projenin toplam maliyeti 8 milyar doları aşarken, asıl hedef insan onuruna yakışan fiziksel koşullar ve rehabilitasyon odaklı bir model yaratmak.
Rikers Adası’nın kapanışı ve finansman boyutu
Rikers Adası, yıllardır aşırı kalabalık, şiddet ve yetersiz sağlık hizmetleriyle gündemdeydi. New York Belediye Başkanı Eric Adams, adanın kapatılmasının 2027 yılında tamamlanmasını öngörüyor. Yeni hapishanelerin Manhattan, Brooklyn, Queens ve Bronx’ta olmak üzere dört farklı ilçede inşa edilmesi planlanıyor. Her bir yapı, 1.500 ila 2.000 mahkum kapasiteli olacak ve toplam 8.000 yatak kapasitesi hedefleniyor. Projenin finansmanı için şehir, tahvil ihracı ve federal hibeler dahil olmak üzere çeşitli kaynakları devreye sokmayı planlıyor. Ekonomik açıdan, projenin inşaat sektöründe binlerce iş yaratması ve gayrimenkul değerlerini etkilemesi bekleniyor. Ancak eleştirmenler, maliyetin şişkin olduğunu ve bu kaynakların toplum temelli alternatiflere aktarılması gerektiğini savunuyor.
Küresel cezaevi reformu bağlamı
New York’un bu hamlesi, dünya genelinde cezaevi reformu tartışmalarına paralel ilerliyor. Norveç’in rehabilitasyon odaklı modeli ve Hollanda’nın hapishaneleri kapatma eğilimi, ABD’deki bu girişime ilham kaynağı oldu. Öte yandan, ‘Jailscraper’ projesi, yüksek güvenlikli hapishanelerin kentsel dokuyu nasıl etkileyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Yapıların mahallelerde suç oranlarını artırabileceği veya tam tersine toplumsal fayda sağlayabileceği yönünde görüşler var. Ayrıca, ABD’deki aşırı hapsedilme sorununa kalıcı bir çözüm olmadığı, reformların yetersiz kaldığı eleştirisi de sürüyor. Bu bağlamda New York’un deneyimi, diğer büyük şehirler için bir model oluşturabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ceza infaz sisteminde son yıllarda yeni adliye sarayları ve yüksek güvenlikli cezaevleri inşa ederken, New York’un ‘Jailscraper’ projesi, fiziksel koşullar kadar rehabilitasyon ve topluma kazandırma boyutunu da gündeme taşıyor. Türkiye’de cezaevi nüfusunun artışı ve kapasite sorunları göz önüne alındığında, şehir içi hapishanelerin toplumsal kabulü ve maliyet etkinliği tartışmaya değerdir. Proje ayrıca, büyükşehirlerde arazi kullanımı ve kentsel dönüşüm politikaları açısından da dikkat çekiyor. Türkiye’nin ceza adaleti reformu ihtiyacı bağlamında, bu modelin belirli yönleri örnek alınabilir; ancak yerel dinamikler ve bütçe kısıtları dikkate alınmalıdır.
