New York, 11 Eylül 2001 saldırılarının 25. yıl dönümünü cuma günü düzenlenen törenlerle andı. ABD Başkanı Donald Trump, Pentagon'da düzenlenen anma törenine katılırken, Başkan Yardımcısı JD Vance ve dört eski başkan Ground Zero'da kurbanların yakınlarıyla birlikte anma etkinliğinde yer aldı. Saldırılarda hayatını kaybedenlerin isimleri, yakınları tarafından okundu. New York'un ilk Müslüman belediye başkanı Zohran Mamdani'nin de törende hazır bulunması, şehrin 25 yıllık değişen yüzünü simgeledi.
25 yıl sonra New York'ta anma geleneği
Her yıl olduğu gibi bu yıl da 11 Eylül anmaları, saldırıların gerçekleştiği üç noktada — Dünya Ticaret Merkezi'nin bulunduğu Ground Zero, Pentagon ve Pennsylvania'daki Shanksville kırsalında düşen United Airlines 93 sefer sayılı uçağın düştüğü alan — düzenlenen törenlerle gerçekleştirildi. Ground Zero'daki törende, 2.977 kurbanın ismi, aile üyeleri tarafından yüksek sesle okundu. Tören, saldırıların yıl dönümünde geleneksel hale gelen altı aylık saygı duruşu ve çan çalma ritüelleriyle başladı.
Başkan Donald Trump'ın Pentagon'daki törene katılması, saldırıların ardından başlatılan ve 2021'de tamamlanan ABD'nin Afganistan'dan çekilme sürecinin ardından bir başkanın ilk kez bu mekânda anmaya katılması açısından dikkat çekti. Trump yönetimi, 11 Eylül'ü ulusal güvenlik ve terörle mücadele söyleminin merkezine yerleştirmeye devam ediyor. Başkan Yardımcısı JD Vance ise Ground Zero'da yaptığı konuşmada, "11 Eylül'ü unutmadık, unutmayacağız" mesajı verdi. Eski başkanlardan George W. Bush, Barack Obama, Bill Clinton ve Joe Biden da törende hazır bulundu.
New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, 2025 yılında göreve gelerek şehrin ilk Müslüman ve ilk Güney Asyalı belediye başkanı oldu. 11 Eylül saldırıları sonrasında ABD'de Müslüman karşıtı nefret suçlarında artış yaşanmış, birçok Müslüman topluluk hedef alınmıştı. Mamdani'nin anma törenindeki varlığı, New York'un çok kültürlü yapısının ve 25 yılda kat ettiği mesafenin bir göstergesi olarak yorumlandı. Törende konuşan Mamdani, "Bugün siyaset üstü bir gün. Tüm kurbanları saygıyla anıyoruz" ifadelerini kullandı.
Küresel yankılar ve terörle mücadelede 25 yıl
11 Eylül saldırıları, ABD'yi ve dünyayı derinden etkileyen bir dönüm noktası oldu. Saldırıların ardından ABD, "Teröre Karşı Savaş" adı altında Afganistan ve Irak'a askeri müdahalelerde bulundu. Bu süreçte on binlerce sivil hayatını kaybetti, milyonlarca insan yerinden edildi. NATO, tarihinde ilk kez 5. Madde'yi (bir üyeye yapılan saldırıya tüm üyelerin karşılık vermesi) işleterek ABD'nin yanında yer aldı. 25 yıl sonra uluslararası terör tehdidi farklı bir boyuta evrilmiş durumda; radikal örgütlerin yanı sıra devlet destekli siber saldırılar ve yalnız kurt saldırıları ön plana çıktı.
ABD'nin 2021'de Afganistan'dan çekilmesi, Teröre Karşı Savaş'ın sona ermediği yönünde eleştirileri beraberinde getirdi. Uzmanlar, 11 Eylül sonrası dönemde alınan güvenlik önlemlerinin bir kısmının kalıcı hale geldiğini, bunun da özgürlükler ile güvenlik arasındaki dengeyi yeniden tartışmaya açtığını belirtiyor. New York'ta her yıl düzenlenen anmalar, sadece bir yas günü değil, aynı zamanda ulusal hafızanın ve toplumsal dayanışmanın sembolü olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları sonrası dönem, Türk dış politikası ve güvenlik algısını da derinden etkiledi. NATO'nun 5. maddesini işletmesiyle Türkiye, ittifak dayanışması çerçevesinde Afganistan'daki ISAF görevine asker gönderdi. Ancak sonraki yıllarda ABD'nin Irak müdahalesi ve PKK'ya yönelik tutumu, Türkiye-ABD ilişkilerinde güven bunalımına yol açtı. 11 Eylül sonrası küresel terörle mücadele söylemi, Türkiye'nin kendi terörle mücadelesinde Batı'dan yeterli desteği görmemesi nedeniyle zaman zaman çifte standart eleştirilerine konu oldu. Bugün Suriye ve Irak'taki istikrarsızlık, 11 Eylül sonrası dönemin doğrudan mirası olarak Türkiye'nin sınır güvenliğini ve enerji hatlarını etkilemeye devam ediyor.
