New Mexico'nun kuzeyinde 2022 yılında meydana gelen ve eyalet tarihinin en yıkıcı yangını olan Calf Canyon/Hermits Peak Yangını, 341.471 dönümlük (yaklaşık 138.000 hektar) alanı kül etti. Dört yıl geçmesine rağmen, yangının izlerini taşıyan geniş arazilerde hâlâ yapraksız, çorak ve kömürleşmiş ağaçlar bulunuyor. Bu durum, eyaletin dört bir yanındaki kavrulmuş manzaralardan yalnızca biri. Ancak bir grup bilim insanı ve gönüllü, bu bölgelerde yeniden ağaçlandırma yaparak gelecekteki yangınlara karşı dirençli ormanlar oluşturmayı hedefliyor.
Yanık Topraklarda Yeniden Yeşertme Çalışmaları
New Mexico'daki 'Yeniden Ağaçlandırma Boru Hattı' (Reforestation Pipeline) projesi, tohumları yanık toprakların zorlu koşullarında hayatta kalabilecek şekilde hazırlıyor. Proje kapsamında, yerel ağaç türlerinin tohumları toplanıyor, özel bir süreçten geçirilerek dayanıklılıkları artırılıyor ve ardından yangın sonrası oluşan 'yanık izi' (burn scar) bölgelerine dikiliyor. Bu çalışmalar, özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle daha sık ve şiddetli hale gelen orman yangınlarına karşı ekosistemlerin direncini artırmayı amaçlıyor.
Projenin liderlerinden Dr. Sarah Johnson, 'Tohumları doğrudan yanık toprağa ekmek yerine, onları önce sera koşullarında yetiştirip güçlendiriyoruz. Ardından, bu fideleri yangın sonrası oluşan besin değeri düşük ve nem oranı az topraklara aktarıyoruz. Bu yöntem, fidelerin hayatta kalma oranını önemli ölçüde artırıyor' diyor. Proje kapsamında şu ana kadar 50 binden fazla fidan dikilirken, hedef önümüzdeki beş yıl içinde 1 milyon fidan dikmek.
Bölgesel ve Küresel Boyut
New Mexico'daki bu çalışma, sadece ABD için değil, aynı zamanda iklim değişikliği nedeniyle orman yangınlarıyla mücadele eden diğer ülkeler için de örnek teşkil ediyor. Avustralya, Kanada ve Akdeniz ülkeleri benzer sorunlarla karşı karşıya. Uzmanlar, geleneksel ağaçlandırma yöntemlerinin yanık topraklarda yetersiz kaldığını, bu nedenle 'hazırlanmış fidan' yaklaşımının daha etkili olduğunu vurguluyor. Ayrıca, yeniden ağaçlandırma projelerinin karbon emilimine katkısı da küresel iklim hedefleri açısından önem taşıyor. New Mexico Üniversitesi'nden Prof. Mark Reed, 'Bu tür projeler, karbon yutaklarını restore ederek atmosferdeki CO2 seviyesini düşürmeye yardımcı oluyor. Aynı zamanda biyolojik çeşitliliği koruyor ve toprak erozyonunu önlüyor' ifadelerini kullanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde sık sık orman yangınlarıyla mücadele etmektedir. 2021 ve 2023 yıllarında yaşanan büyük yangınlar, binlerce hektar ormanlık alanı kül etmiştir. New Mexico'daki bu proje, Türkiye için de uygulanabilir bir model sunmaktadır. Özellikle yanık sahaların rehabilite edilmesinde benzer bir yaklaşım benimsenebilir. Türkiye'nin mevcut ağaçlandırma çalışmaları genellikle geleneksel yöntemlere dayanmaktadır; oysa yangın sonrası toprak yapısının değiştiği bölgelerde, özel olarak yetiştirilmiş fidelerin kullanılması başarı oranını artırabilir. Ayrıca, bu tür projelerin Türkiye'deki üniversiteler ve Orman Genel Müdürlüğü iş birliğiyle hayata geçirilmesi, ülkenin yangın sonrası ekosistem restorasyon kapasitesini güçlendirebilir. Küresel iklim değişikliğinin etkileri düşünüldüğünde, Türkiye'nin bu tür yenilikçi yöntemleri takip etmesi ve uyarlaması stratejik bir öneme sahiptir.
