İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump ile aralarında bir kriz olduğu yönündeki haberleri yalanlayarak iki liderin Lübnan'daki Hizbullah'ın silahsızlandırılması konusunda mutabık olduğunu söyledi. Netanyahu, Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, “Trump ile aramızda herhangi bir anlaşmazlık yok. Her ikimiz de Lübnan'ın askerden arındırılması ve Hizbullah'ın silah bırakması gerektiğine inanıyoruz” dedi. İsrail Başbakanı, ABD Başkanı ile görüşmesinin oldukça verimli geçtiğini ve İran'ın bölgedeki nüfuzunu sınırlama konusunda ortak bir vizyona sahip olduklarını vurguladı. Açıklamalar, son günlerde iki lider arasında yaşandığı öne sürülen gerilime ilişkin spekülasyonları bertaraf etmeyi amaçlıyor.
Trump ve Netanyahu arasındaki son gerilim
Netanyahu'nun bu açıklaması, Trump'ın geçtiğimiz hafta bir mülakatta “Netanyahu ile bir süredir konuşmuyorum” ifadelerini kullanmasının ardından geldi. Trump, ayrıca İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarını “çok sert” bulduğunu belirterek Tel Aviv yönetimine dolaylı eleştiriler yöneltmişti. Bu yorumlar, iki müttefik ülke arasında bir soğukluk yaşandığı şeklinde yorumlanmıştı. Ancak Netanyahu, Trump ile yaptığı yüz yüze görüşmede bu konuları açıkça ele aldıklarını ve aralarında bir uyumsuzluk olmadığını kaydetti. Özellikle Hizbullah'ın silahsızlandırılması meselesinde tam bir görüş birliği sağlandığını belirten Netanyahu, “Lübnan'ın egemenliğini yeniden tesis etmek ve Hizbullah'ın bölgedeki tehdidini ortadan kaldırmak için birlikte çalışacağız” ifadelerini kullandı.
Uzmanlara göre, Netanyahu'nun bu açıklaması hem iç kamuoyuna hem de İsrail'deki aşırı sağcı koalisyon ortaklarına yönelik bir güvence niteliği taşıyor. Zira son dönemde Trump yönetiminin İsrail'e yönelik politikalarında bazı değişiklikler olabileceğine dair işaretler vardı. Örneğin, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Batı Şeria'daki yerleşim birimlerine ilişkin daha önce yayımladığı sert bildiriler, Trump'ın selefi Joe Biden'ın politikalarına dönüş yapabileceği şeklinde yorumlanmıştı. Ancak Netanyahu'nun bu son açıklaması, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın devam ettiği mesajını veriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hizbullah'ın silahsızlandırılması meselesi, bölgesel güvenlik açısından kritik bir öneme sahip. Lübnan'da devlet içinde devlet gibi faaliyet gösteren ve İran'ın en önemli vekil güçlerinden biri olan Hizbullah, 2006'daki son savaştan bu yana İsrail sınırında ciddi bir tehdit unsuru olarak varlığını sürdürüyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararı, Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını ve Litani Nehri'nin güneyinde yalnızca Lübnan ordusunun konuşlanmasını öngörüyor. Ancak bu karar bugüne kadar tam olarak uygulanamadı. Netanyahu ve Trump'ın bu konuda mutabık olması, ABD'nin Lübnan'daki krize daha aktif bir şekilde müdahil olabileceği anlamına geliyor.
Bunun yanı sıra, İran'ın bölgesel nüfuzunun sınırlandırılması konusu da iki lider arasındaki görüşmelerin ana gündem maddelerinden biriydi. Netanyahu, “İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri konusunda Trump ile aynı fikirdeyiz” diyerek, Tahran yönetimine yönelik yaptırımların artırılması ve İran'ın bölgedeki askeri varlığının azaltılması konusunda iş birliği mesajı verdi. Bu açıklama, özellikle İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerinde yeni bir döneme girildiği bir sırada oldukça dikkat çekici. Trump'ın ilk döneminde İran'a yönelik “maksimum baskı” politikasını benimsediği hatırlanacak olursa, bu politikanın yeniden canlandırılabileceği yorumları yapılıyor.
Öte yandan, Trump'ın Netanyahu ile görüşmesinde Filistin meselesine de değindiği bildiriliyor. Trump, İsrail ile Suudi Arabistan arasındaki normalleşme sürecinin önemini vurgularken, iki devletli çözüm konusunda ise temkinli bir dil kullandı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, “Başkan Trump, barış sürecini ilerletmek için İsrail ve bölge ülkeleriyle çalışmaya devam edecek” ifadeleri yer aldı. Ancak Netanyahu'nun koalisyon hükümetindeki aşırı sağcı partilerin Filistin devletine karşı çıktığı düşünüldüğünde, bu sürecin önünde ciddi engeller olduğu görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır Lübnan'ın istikrarına ve toprak bütünlüğüne verdiği desteğin yanı sıra, bölgedeki İran nüfuzuna karşı dengeli bir politika izlemektedir. Netanyahu ve Trump'ın Hizbullah'ın silahsızlandırılmasında mutabık kalması, Lübnan'daki mevcut siyasi dengeleri etkileyebilir. Türkiye, Hizbullah'ın tamamen silahsızlandırılmasının Lübnan'da istikrarsızlığa yol açabileceğini düşünüyor ve ulusal mutabakat hükümeti çerçevesinde kademeli bir geçişi savunuyor. Ayrıca, ABD-İsrail ittifakının bu konudaki ortak tutumu, Doğu Akdeniz'deki enerji politikaları ve Türkiye'nin bölgedeki etkinliği açısından da yakından izlenmelidir. Türkiye, her iki ülkeyle de diyalog kanallarını açık tutarak bu gelişmelerin bölgesel güvenlik üzerindeki etkisini dengelemeye çalışacaktır.
