Eski ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında geçtiğimiz günlerde yaşanan ve kaynaklarca 'çılgın' olarak nitelendirilen bir telefon görüşmesi, İran'ın nükleer programına ilişkin hassas müzakereleri yeniden karmaşık bir hale soktu. Görüşmenin ayrıntılarına vakıf olan diplomatik kaynaklar, Trump'ın Netanyahu'ya yönelik sert üslubunun ve İran politikasındaki fikir ayrılıklarının tansiyonu yükselttiğini belirtiyor. Netanyahu ise kamuoyu önünde sürtüşmeyi küçümseyerek 'gülüp geçtiğini' söylese de, bu olay ABD-İsrail ilişkilerinde nadir görülen bir kırılma noktasına işaret ediyor.
Görüşmenin Perde Arkası: 'Çılgın' Anlar ve Kriz Diplomasisi
İddialara göre, Trump ve Netanyahu arasındaki telefon görüşmesi, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik uluslararası baskının arttığı bir dönemde gerçekleşti. Trump, Netanyahu'yu ABD'nin İran'la yürüttüğü dolaylı müzakereleri baltalamakla suçlarken, Netanyahu da Trump'ın Tahran'a karşı yeterince sert olmadığını savundu. Görüşmenin ilerleyen dakikalarında ses tonunun yükseldiği ve karşılıklı suçlamaların arttığı ifade ediliyor. Kaynaklar, Trump'ın 'Bu kadar saldırgan olmayı bırak, yoksa seni de karıştırmam' şeklinde bir uyarıda bulunduğunu aktarıyor. Netanyahu ise İsrail'in güvenliğinin kırmızı çizgisi olduğunu vurgulayarak geri adım atmadı.
Bu telefon trafiği, iki lider arasındaki uzun süreli ancak inişli çıkışlı ilişkinin son örneği olarak görülüyor. Netanyahu, daha önce Barack Obama ve Joe Biden gibi ABD başkanlarıyla da İran politikası nedeniyle gerilim yaşamıştı. Özellikle Obama dönemindeki İran nükleer anlaşması (JCPOA), Netanyahu'nun açık muhalefetiyle karşılaşmış ve ilişkileri germişti. Trump ise 2018'de anlaşmadan çekilerek Netanyahu'nun istediği adımı atmış, ancak son dönemde İran'la müzakere masasına dönme sinyalleri vermeye başlamıştı.
İran Müzakerelerinde Yeni Dönem Mi?
Bu gerilim, İran'ın nükleer dosyasında kritik bir döneme denk geliyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın yüzde 60'a varan saflıkta uranyum zenginleştirdiğini doğrularken, müzakereler tıkanma noktasında. Trump'ın yeniden başkan adayı olması halinde İran politikasını nasıl şekillendireceği merak edilirken, Netanyahu'nun giderek daha bağımsız bir çizgi izlemesi dikkat çekiyor. İsrail, son aylarda İran'ın Suriye'deki varlığına yönelik hava saldırılarını sıklaştırdı ve nükleer tesislere yönelik sabotaj eylemleriyle anılıyor.
Uzmanlar, bu telefon görüşmesinin ABD-İsrail ittifakında kalıcı bir hasar yaratmayacağını, ancak güven bunalımına işaret ettiğini belirtiyor. Zira Netanyahu, geçmişte ABD başkanlarının sabrını defalarca test etmiş bir lider olarak biliniyor. Obama yönetimiyle İran konusunda yaşanan soğukluk, Biden döneminde de devam etmişti. Şimdi ise Trump'la yeni bir gerilim, İran müzakereleri üzerinde gölge oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İsrail arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin de yakından takip ettiği İran dosyasında yeni dengelere yol açabilir. Ankara, İran'la enerji ve ticaret bağlantılarını korurken, nükleer müzakerelerin akıbeti bölgesel güvenlik dinamiklerini doğrudan etkiliyor. Trump-Netanyahu hattındaki çatlak, ABD'nin Orta Doğu politikasında öngörülemezliği artırabilir. Türkiye, İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı daha sert bir İsrail pozisyonunun bölgeyi gerginleştirmesinden çekiniyor. Aynı zamanda, ABD'nin İran'la olası bir anlaşmaya yönelmesi, Türkiye'nin enerji güvenliği ve komşu ülkelerle ilişkileri açısından yeni fırsatlar veya riskler barındırıyor. Sonuçta, bu kriz Türk dış politikasının çok boyutlu denge arayışında dikkate alması gereken önemli bir faktör.
