Nepal hükümeti, başkent Katmandu'da düzenlenmesi planlanan ve aralarında Çinli akademisyenlerin de bulunduğu yaklaşık 700 katılımcının yer alacağı Tibet araştırmaları konferansını iptal etti. İptal kararı, Nepal'in son yıllarda Katmandu'daki etkisini istikrarlı biçimde artıran Pekin'in baskısına boyun eğip eğmediği tartışmasını beraberinde getirdi.
Konferansın iptali ve tartışmaların seyri
Uluslararası Tibet Araştırmaları Derneği (IATS) tarafından organize edilen ve dünyanın dört bir yanından Tibetologları bir araya getirmesi beklenen konferansın iptali, Nepal hükümetinin Çin ile ilişkilerini önceleyen bir tutum sergilediği yorumlarına yol açtı. Konferansın düzenlenmesi planlanan tarihler yakınken gelen iptal kararı, organizatörler ve katılımcılar arasında şaşkınlıkla karşılandı. Etkinliğe katılacak akademisyenler arasında Çin Halk Cumhuriyeti'nden gelen bilim insanlarının da bulunması, iptalin yalnızca Tibet yanlısı kesimleri değil, aynı zamanda akademik özgürlükleri de etkilediği değerlendirmesini güçlendirdi.
Nepal yönetiminden yapılan resmi açıklamalarda, iptal gerekçesi olarak güvenlik veya lojistik nedenler öne sürülse de, kararın arkasında Çin'in diplomatik kanallar aracılığıyla yaptığı uyarıların olduğu iddia ediliyor. Bu iddialar, Nepal'in 2017'de Kuşak ve Yol Girişimi'ne katılmasından bu yana Çin ile ekonomik ve stratejik bağlarını derinleştirmesiyle uyumlu bir tablo çiziyor. İnsan hakları örgütleri ve Tibet diasporası, kararı Pekin'in bölgesel nüfuzunu pekiştirme çabasının bir yansıması olarak nitelendirdi.
Konferansın iptali, Nepal'deki akademik çevrelerde ve sivil toplum kuruluşlarında endişe yarattı. Daha önce de benzer etkinliklerin çeşitli bahanelerle engellendiği veya ertelendiği biliniyor. Bu durum, Nepal'in içişlerine dış müdahale tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, kararın ülkenin uluslararası itibarına zarar verebileceği ve yabancı araştırmacıların Nepal'e olan ilgisini azaltabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Nepal, Hindistan ile Çin arasında hassas bir denge politikası yürütüyor. Son yıllarda Çin, altyapı yatırımları, ticaret anlaşmaları ve güvenlik iş birliği yoluyla Nepal üzerindeki etkisini artırdı. 2024 itibarıyla Çin, Nepal'in en büyük doğrudan yabancı yatırımcılarından biri haline geldi. Öte yandan Nepal, geleneksel olarak Hindistan ile de yakın ilişkilere sahip. Bu dengenin bozulması, Güney Asya'da jeopolitik rekabetin bir göstergesi olarak okunuyor.
Tibet meselesi, Çin'in ulusal güvenlik ve toprak bütünlüğü politikalarının merkezinde yer alıyor. Pekin, Tibet'i ayrılmaz bir parçası olarak görüyor ve her türlü ayrılıkçı hareketi bastırmak için yoğun çaba harcıyor. Nepal gibi komşu ülkelerde Tibet karşıtı faaliyetlerin engellenmesi, Çin'in dış politikasının öncelikleri arasında. Bu bağlamda konferansın iptali, Pekin'in bölgesel etkisini kullanarak kendi kırmızı çizgilerini koruma kararlılığını gösteriyor.
Uluslararası toplumda, akademik özgürlükler ve ifade özgürlüğü açısından endişe verici bir gelişme olarak yankı bulan iptal kararı, aynı zamanda küçük devletlerin büyük güçler arasındaki baskıya nasıl maruz kaldığının çarpıcı bir örneği. Nepal'in kararı, benzer baskılarla karşılaşan diğer Asya ülkeleri için de emsal teşkil edebilir. Batılı ülkeler ve insan hakları kuruluşları, Nepal hükümetine konferansı yeniden düzenleme çağrısı yaparken, Çin Dışişleri Bakanlığı konuyla ilgili doğrudan bir açıklama yapmaktan kaçındı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nepal'in Tibet konferansını iptal etmesi, Türkiye'nin Asya'daki diplomatik ve ekonomik çıkarları açısından dolaylı da olsa önemli mesajlar içeriyor. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında bölgedeki etkisini artırması, Türkiye'nin Orta Koridor güzergahı üzerindeki dengeleri de etkiliyor. Nepal gibi ülkelerin artan Çin baskısı altında karar alması, Türkiye'nin bölgesel ortaklıklarda çeşitliliği koruma ihtiyacını gösteriyor. Ayrıca akademik özgürlüklerin kısıtlanması, Türkiye'nin uluslararası arenada savunduğu çok kutuplu dünya düzeni ve egemenlik ilkeleriyle çelişiyor. Türk dış politikası, benzer baskıların kendi çevresinde de yaşanmaması için hassas bir denge gözetmeli.
