Yıllardır ABD dış politikasına yön veren neocon çevreler, Donald Trump'ın başkanlık döneminde İran'a karşı bekledikleri sert müdahalenin gerçekleşmemesiyle derin bir hayal kırıklığı yaşıyor. Bu kesimler, Trump'ın politikalarını kendi savaşçı çizgilerine çekmek için yoğun çaba harcamış olsa da, Tahran yönetimine karşı kapsamlı bir askeri operasyon başlatılamaması, neoconların Washington üzerindeki etkisini sorgulamalarına neden oluyor. Irak Savaşı'ndan bu yana Ortadoğu'da rejim değişikliği ve askeri güç kullanımını savunan bu grup, Trump'ın İran konusundaki çelişkili tutumunu bir yenilgi olarak değerlendiriyor.
Neoconların Trump Stratejisi: Beklentiler ve Gerçekler
Neoconlar, Trump'ın 2016 seçim kampanyası sırasında İran nükleer anlaşmasını (JCPOA) 'felaket' olarak nitelendirmesini ve Suudi Arabistan ile İsrail'e yakın durmasını kendileri için bir fırsat olarak görmüştü. Başkanlığının ilk yıllarında ABD'yi anlaşmadan çekmesi ve 'maksimum baskı' politikasını uygulaması, bu beklentileri güçlendirdi. Ancak 2020'de General Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından İran'ın misilleme saldırıları karşısında Trump'ın askeri gerilimi tırmandırmaktan kaçınması, neoconlar açısından bir dönüm noktası oldu. Onların istediği gibi bir savaş çıkmamış, aksine Trump, seçim vaatlerine rağmen yeni bir Irak bataklığına girmek istemediğini göstermişti.
Bu durum, neocon düşünce kuruluşları ve yayın organlarında şiddetli eleştirilere yol açtı. Özellikle 'Republikanlar için Savaş' veya ' Demokratik Haçlı Seferi' benzeri söylemlerle bilinen bu çevreler, Trump'ın İran politikasını 'yarım önlemlerle dolu' olarak nitelendiriyor. Onlara göre, Tahran yönetimi ABD'nin kararlılık göstermemesi nedeniyle bölgede nüfuzunu artırmış, Yemen'deki Husileri desteklemeye devam etmiş ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmıştır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran'ın Yükselişi ve ABD'nin Çekilmesi
Neoconların hayal kırıklığı, sadece ABD iç siyasetiyle sınırlı kalmıyor; bölgesel dengeler üzerinde de önemli yansımaları var. Trump döneminde İran'a yönelik sert söylemlere rağmen somut bir askeri müdahale olmaması, Tahran'ın elini güçlendirdi. İran, Suriye ve Irak'ta vekil güçler aracılığıyla etkinliğini korurken, Basra Körfezi'nde ABD donanmasına yönelik tacizler de arttı. Aynı dönemde Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi müttefikler, ABD'nin güvenlik garantilerine duydukları güveni sorgulamaya başladı.
Küresel ölçekte ise neoconların başarısızlığı, ABD'nin Ortadoğu'daki hegemonyasının zayıfladığı yönünde yorumlanıyor. Rusya ve Çin'in bölgede artan nüfuzu, neoconların geleneksel olarak savunduğu 'Amerikan liderliğindeki tek kutuplu dünya' vizyonunu sarsıyor. Trump'ın İran politikasındaki bu tutarsızlık, ABD'nin küresel taahhütlerine sadık kalmayacağı endişesini de beraberinde getirdi. Özellikle Kuzey Kore ve Ukrayna gibi krizlerde Washington'un benzer bir şekilde çekimser kalabileceği korkusu, neoconların ana argümanlarından biri haline geldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için iki yönlü bir anlam taşıyor. Birincisi, İran'a yönelik ABD saldırganlığının sınırlanması, Türkiye'nin güneydoğusundaki istikrarı olumlu etkileyebilir, ancak İran'ın bölgesel nüfuzunun artması Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki çıkarlarıyla çatışma riskini doğuruyor. İkincisi, neoconların Washington'daki etkisinin azalması, ABD-Türkiye ilişkilerinde PYD/YPG gibi konularda daha esnek bir Amerikan tutumuna yol açabilir. Ancak bu sürecin uzun vadeli olup olmadığı belirsizdir. Türkiye, hem Tahran'la rekabetini yönetmek hem de ABD'deki siyasi çalkantıları dikkatle izlemek durumundadır.
